เสวนาเนื่องในโอกาส 244 ปี กรุงรัตนโกสินทร์ หัวข้อ “โลกทัศน์ชาติพันธุ์ของสยามสมัยต้นรัตนโกสินทร์: หลักฐานจาก สัพะ พะจะนะ พาสา ไท” วันที่ 27 เมษายน 2569
วันศุกร์ที่ 24 เมษายน 2569 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) กระทรวงวัฒนธรรม จัดเสวนาวิชาการ หัวข้อ “โลกทัศน์ชาติพันธุ์ของสยามสมัยต้นรัตนโกสินทร์: หลักฐานจาก สัพะ พะจะนะ พาสา ไท” เนื่องในโอกาสงาน 244 ปี กรุงรัตนโกสินทร์ ณ ห้องดำรงราชานุภาพ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร โดยมี ดร.ตรงใจ หุตางกูร และ คุณสุนิติ จุฑามาศ นักวิจัยด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี ฝ่ายคลังข้อมูลวิชาการ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และคุณนัทกฤษ ยอดราช นักวิชาการอิสระ ร่วมแลกเปลี่ยน
กรุงเทพมหานครในช่วงต้นรัตนโกสินทร์ คือศูนย์กลางอำนาจใหม่ของสยาม จึงกลายเป็นพื้นที่แห่งการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม และการเรียนรู้เพื่อรู้จัก “ผู้คนจากทั่วโลก” ในห้วงเวลาที่สยามกำลังก้าวเข้าสู่โลกสมัยใหม่
การเสวนาครั้งนี้จะชวนย้อนกลับไปสำรวจโลกทัศน์ของชาวสยามในช่วงเวลาดังกล่าวผ่านคำศัพท์เรียกชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ในพจนานุกรมชื่อ สัพะ พะจะนะ พาสา ไท ซึ่งเป็นพจนานุกรมสี่ภาษา ไทย–ละติน–อังกฤษ–ฝรั่งเศส ที่เรียบเรียงขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2397 ซึ่งเป็นหลักฐานที่แสดงให้เห็นว่า ชาวสยามในศตวรรษที่ 19 รู้จักและเรียกชื่อผู้คนต่างชาติรอบตัวอย่างไร ทั้งที่อยู่ใกล้และอยู่ไกล
จากชื่อที่เรียกตนเองว่า “ไท” สู่ชื่อที่คนอื่นใช้เรียกตนว่า “สยาม” รวมไปถึงบรรดาชื่อชนชาติที่เป็น “เพื่อนบ้านใกล้” อาทิ ลาว ขอม มอญ พม่า ญวน แขก และ “เพื่อนเมืองไกล” อาทิ แขกเทศ แขกบรเทศ ฝรั่ง หัวพริก มลิกัน ชื่อเรียกเหล่านี้มิได้เป็นเพียงคำศัพท์ แต่ยังเป็นการแสดงให้เห็นกรอบความคิดที่บ่งบอกถึงความใกล้ชิดทั้งในมิติของอำนาจ ภาษา ศาสนา และภูมิศาสตร์ ตามที่ชาวสยามใช้จัดระเบียบโลกในแบบของตนเอง
ผู้ฟังจะได้เห็นว่า กรุงเทพฯ ในยุคเริ่มต้น มิได้ “ปิดตนเอง” ต่อโลกภายนอก แต่กลับเป็นเมืองที่เปิดรับและปรับตัวไปพร้อมกับพลวัตของโลก การรับรู้โลกเช่นนี้เอง คือรากฐานสำคัญของการก่อรูปอัตลักษณ์และความสัมพันธ์ของกรุงเทพฯ กับประชาคมโลกมาจนถึงปัจจุบัน
