banner image

Recommended books

Home / Recommended books / ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร : สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์

detail image

ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร : สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์

Description


Published year :

2563


Author :

ชาตรี ประกิตนนทการ.


Book Number :

NA1521 .ช64 2563


Collection :

Books


Link :

Description :

 หมุด – หมาย ที่หายไป
          “หมุดคณะราษฎร” ที่สื่อความหมายถึงการประทับรอยการเปลี่ยนแปลงเพื่อเข้าสู่ประชาธิปไตย ได้หายไปอย่างไร้ร่องรอยในปีพ.ศ. 2560 ถือเป็นการลบหลักฐานชิ้นสำคัญของคณะราษฎรในช่วงหลังเหตุการณ์รัฐประหาร 2557
ไม่เพียงแต่ “หมุดคณะราษฎร” เท่านั้นที่หายไป ศิลปะและสถาปัตยกรรมคณะราษฎรชิ้นต่างๆอย่างเช่น อนุสาวรีย์ปราบกบฎ รูปปั้นจอมพลป. ที่สถาบันวิชาการป้องกันประเทศ การเปลี่ยนชื่อจากพิพิธภัณฑ์พลเอกพระยาพหลพลพยุหเสนา เป็นพิพิธภัณฑ์ศูนย์การทหารปืนใหญ่ รวมถึงตึกเทเวศประกันภัยซึ่งสร้างด้วยศิลปะแบบคณะราษฏรก็ถูกเปลี่ยนใหม่ให้เป็นศิลปะแบบนีโอคลาสสิค[1]  ได้ถูกทำลาย – เคลื่อนย้ายโดยไม่แสดงเหตุผลต่อสาธารณะ

          ศาสตราจารย์ ดร. ชาตรี ประกิตนนทการ  อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร นักวิชาการที่เรียกร้องให้ประเมินคุณค่าผลงานของคณะราษฎรใหม่ โดยเฉพาะในเรื่องของศิลปะและสถาปัตยกรรม[i] ได้เขียนหนังสือ ศิลปะ – สถาปัตยกรรมคณะราษฎร สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์ เมื่อมิถุนายน 2552 และเมื่อ 11 ปีผ่านไป ในการพิมพ์ครั้งที่ 2 มีการเพิ่มบทความอีก 4 เรื่อง ผู้เขียนกล่าวไว้ในคำนำว่าหนังสือรวมบทความนี้ เป็นส่วนหนึ่งของ “คณะราษฎรศึกษา” และหวังว่าจะช่วยทำความเข้าใจคณะราษฎรผ่านงานศิลปะและสถาปัตยกรรมได้ลุ่มลึกกว่าเดิม

ผู้เขียนได้ยังเสนอความเห็นเกี่ยวกับศิลปะและสถาปัตยกรรมคณะราษฎรที่ถูกรื้อทำลายลงไปในระยะเวลาไม่นานมานี้ว่า หากมองด้วยความคิดที่ปราศจากอคติทางการเมืองแล้ว อย่างน้อยที่สุด วัตถุเหล่านั้นก็มีคุณค่าในเชิงประวัติศาสตร์ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์รูปแบบอื่น โดยเฉพาะในช่วงระยะเวลาที่คณะราษฎรเป็นแกนนำสำคัญในการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองและดำรงบทบาททางการเมืองด้วยระยะเวลาเพียง 15 ปี ก่อนที่การเมืองจะพลิกผันจนคณะราษฎรหมดบทบาททางการเมืองไปอย่างสิ้นเชิง

ในบทความเรื่อง “เหตุผลที่สังคมไม่ควรยอมให้ “รื้อ – สร้าง” กลุ่มอาคารศาลฎีกา” เป็นตัวแทนที่แสดงให้เห็นความสำคัญของ ศิลปะ – สถาปัตยกรรมคณะราษฎร ได้เป็นอย่างดี กลุ่มอาคารศาลฎีกานี้มีคุณค่าทางสถาปัตยกรรมและประวัติศาสตร์ ได้รับรางวัลอาคารควรค่าแก่การอนุรักษ์จากสมาคมสถาปนิกสยาม
อีกทั้งสถานที่เป็นโบราณสถานตามนิยามที่กฎหมายกำหนด แต่สิ่งที่ปรากฏออกมาจากการพิจารณาโครงการนี้กลับไม่เป็นไปตามความถูกต้องตามวิชาการและหลักการอนุรักษ์เท่าที่ควร


          ศิลปะและสถาปัตยกรรมคณะราษฎรมีเอกลักษณ์ในการนำเสนอเรื่อง “ความเสมอภาค” และสร้างสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับ “หลักหกประการ” ซึ่งเป็นแนวคิดในการวางรากฐานประชาธิปไตยสิทธิ และเสรีภาพของคณะราษฎร ได้แก่ เอกราช ความปลอดภัย การเศรษฐกิจ สิทธิเสมอภาค เสรีภาพ และการศึกษา [2]ด้วยการออกแบบอาคารที่เรียบง่าย ไร้ศิลปกรรมตกแต่ง แตกต่างจากสถาปัตยกรรมจารีตของไทยที่มักมีแนวคิด “ฐานานุศักดิ์สถาปัตยกรรม” ที่แสดงออกด้วยความซับซ้อนของรูปทรงอาคารและศิลปกรรมตกแต่ง โดยการออกแบบสถาปัตยกรรมใช้แนวทางการออกแบบศิลป์แบบสมัยใหม่ซึ่งเป็นลักษณะศิลปะที่กำลังเป็นที่นิยมในขณะนั้น รวมถึงการเกิดขึ้นของ “สถาปัตยกรรมไทยเครื่องคอนกรีต” ซึ่งพัฒนาขึ้นตามความนิยมใช้วัสดุใหม่ รูปแบบสถาปัตยกรรมจึงมีความเรียบง่าย ลดทอนลวดลายและมักพบในสถาปัตยกรรมทางศาสนา จนนำมาสู่การสร้าง “เมรุถาวร” สำหรับสามัญชนในการเผาศพ เพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายด้านสาธารณสุขที่คำนึงถึงระดับคุณภาพชีวิตของชาวบ้านมากขึ้น
        
บทความของศาสตราจารย์ ดร.ชาตรี ประกิตนนทการ จึงเป็นตัวแทนเพื่ออธิบายรูปแบบ ความเป็นมาและความสำคัญของ “ศิลปะ – สถาปัตยกรรม” ที่ถูกสร้างขึ้นในสมัยคณะราษฎร ซึ่งนอกจากจะเชื่อมโยงเข้ากับประวัติศาสตร์ศิลปะของไทยแล้วยังแฝงด้วยอุดมการณ์แห่งประชาธิปไตยที่คณะราษฎรมุ่งหวังให้สังคมไทยก้าวเข้าสู่เกมการเมืองที่มี “ประชาธิปไตย” เป็นกติกาใหญ่ในการลงสนามนั่นเอง

 

 
[1] นัชชา ตันติวิทยาพิทักษ์, กวาดล้างมรดก ‘คณะราษฎร’ กำจัดอุดมการณ์ประชาธิปไตย สู่สังคมที่มีแต่อคติ (ออนไลน์), เข้าถึงเมื่อ 4 Nov 20, เข้าถึงจาก https://prachatai.com/journal/2020/02/86332
[2] ผศ.จรัล ดิษฐาอภิชัย, เรื่องสิทธิมนุษยชน : 24 มิถุนายน 2475 และหลักหกประการของคณะราษฎร (ออนไลน์), เข้าถึงเมื่อ 4 Nov. 20, เข้าถึงผ่าน http://www.fpps.or.th/news.php?detail=n1123578563.news.
 
[i] อดิเทพ พันธ์ทอง, ชาตรี ประกิตนนทการ เดินตามร่องรอยศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร (ออนไลน์), เข้าถึงเมื่อ 3 Nov. 20, เข้าถึงผ่าน https://thepeople.co/chatri-prakitnonthakan-trace-back-art-architecture-people-party/

user image

Advisor : จรรยา ยุทธพลนาวี


Position :

บรรณารักษ์

Education :

ปริญญาโท สาขาวิชาการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

Experience :


Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre Library

20 Baromaratchachonnani Rd, Taling Chan, Bangkok 10170

Tel. +662-880-9429 Ext. 3702 - 4 Fax. +662-434-6254 E-mail. library@sac.or.th
 

Facebook : ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร-Sac library
Line@ : @SAC-library หรือคลิ๊กเพื่อ Add Line http://line.me/ti/p/~@SAC-Library

SAC Library (8th Floor)

Mon-Fri : 8:30 am – 4:30 pm

Saturday: 9:00 am – 4:00 pm

SukKaiChai Library

Mon-Fri : 8:00 am – 18:00 pm

Saturday: 8:00 am – 17:00 pm

The library will be closed on public holidays and on the dates announced by the government.