บทความ

"อาหาร" บอกอะไรกับเราบ้าง

รุ้งตะวัน อ่วมอินทร์ | 13 กุมภาพันธ์ 2562 | วัฒนธรรมร่วมสมัย | ผู้เข้าชม : 692

ป้ายกำกับ ดัชนีมาม่า 7-11 อาหารพร้อมทาน ประมงเกินขนาด IUU เศรษฐกิจ

คำโปรย "อาหารบอกอะไรกับเรา" อาหารเป็นสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิตของร่างกายมนุษย์ ในขณะเดียวกัน อาหารอาจมีความสัมพันธ์กับความสุข ความหลงใหล แม้กระทั่งความหรูหรา ความสำคัญของอาหารจึงมิได้เป็นความสัมพันธ์ในด้านการดำรงอยู่ของมนุษย์เท่านั้น แต่อาหารยังเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจโลก ใครกินอะไร ใครอิ่มหนำสำราญหรืออดอยาก ขาดแคลน อาหารเป็นหลักฐานหนึ่งที่บ่งชี้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่กำหนดเขตแดนระหว่างกลุ่ม สังคมและลำดับชั้นที่สะท้อนสถานะทางสังคมและความไม่เท่าเทียมทางสังคม

img

"อาหารบอกอะไรกับเรา" อาหารเป็นสิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิตของร่างกายมนุษย์ ในขณะเดียวกัน อาหารอาจมีความสัมพันธ์กับความสุข ความหลงใหล แม้กระทั่งความหรูหรา ความสำคัญของอาหารจึงมิได้เป็นความสัมพันธ์ในด้านการดำรงอยู่ของมนุษย์เท่านั้น แต่อาหารยังเป็นวัตถุดิบสำคัญที่ขับเคลื่อนระบบเศรษฐกิจโลก ใครกินอะไร ใครอิ่มหนำสำราญหรืออดอยาก ขาดแคลน อาหารเป็นหลักฐานหนึ่งที่บ่งชี้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่กำหนดเขตแดนระหว่างกลุ่ม สังคมและลำดับชั้นที่สะท้อนสถานะทางสังคมและความไม่เท่าเทียมทางสังคม  การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการกิน ประเภทของอาหาร และการปรุงแต่งอาหาร สะท้อนให้เห็นถึงความเคลื่อนไหวทางสังคมและวัฒนธรรม ในทางโบราณคดีมีการสืบค้นสังคมและวัฒนธรรมของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ผ่านซากของมนุษย์และอาหาร ในทางประวัติศาสตร์พบว่าอาหารเป็นชนวนของสงคราม ความขัดแย้ง การไล่ล่าอาณานิคม ในทางมานุษยวิทยาศึกษานัยทางการเมืองและวัฒนธรรมของการประดิษฐ์อาหารประจำชาติและประจำท้องถิ่น ความเป็นต้นตำรับและความหลากหลายของอาหารในแต่ละท้องถิ่นในกระแสโลภาภิวัฒน์ การเกิดขึ้นของอาหารแนวใหม่ (Fusion Food) ล้วนสะท้อนถึงการเคลื่อนไหวทางสังคมและวัฒนธรรม

ย้อนไปในช่วงปลายทศวรรษที่ 2510 เป็นต้นมา เกษตรกรรมของประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงไปสู่ปฏิวัติเขียว (The Green Revolution) ผลักดันโดยสหรัฐอเมริกา ธนาคารโลก และมูลนิธีของบริษัทเอกชนขนาดใหญ่ของสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผลมาจากยุทธศาสตร์ของการขยายระบบทุนออกไปทั่วโลกและการสกัดกั้นลัทธิสังคมนิยมที่กำลังแพร่หลายอยู่ในเอเชีย ทำให้ขณะนั้นประเทศไทยได้รับความช่วยเหลือจากสหรัฐอเมริกาหลายด้าน ทั้งในเรื่องความช่วยเหลือทางวิชาการการเกษตร การสร้างแผนพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ พัฒนาสาธารณูปโภค การตัดถนนไปในชนบท การสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ โดยเริ่มจากเทคโนโลยีการผลิต เช่น การผสมพันธุ์พืช สัตว์ที่ให้ผลผลิตสูง การใช้สารเคมีชนิดต่าง ๆ เป็นปัจจัยการผลิตที่สำคัญ และการใช้เครื่องจักรกลการเกษตร เป็นต้น ซึ่งนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงในด้านอื่น ๆ ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม การเมือง และวัฒนะรรม ตลอดจนสุขภาพอนามัย และระบบนิเวศวิทยาของโลก และเป็นจุดตั้งต้นที่ทำให้ระบบอาหารของไทยพัฒนาสู่ระบบอุตสาหกรรมอาหารที่นำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมการบริโกคของไทย

บทความนี้เป็นการสำรวจและเรียบเรียงข่าวในประเทศไทยเกี่ยวกับอาหาร เพื่อยกตัวอย่างให้เห็นว่าอาหารการกินไม่ใช่แค่เรื่องในครัว แต่มีความเกี่ยวข้องกับระบบเศรษฐกิจ การเมือง สังคม สิ่งแวดล้อม และอานหล่อหลอมวัฒนธรรมการบริโภคให้กับผู้คนในสังคม ผู้เขียนได้เลือกอาหาร 3 อย่างที่เป็นตัวอย่างในการอธิบายปฎิบัติการที่มีต่อผู้คนและสังคม ดังนี้

อ่านบทความฉบับเต็ม  "อาหาร" บอกอะไรกับเราบ้าง