บทความ

ต้นภูฟ้า

ดอกรัก พยัคศรี | 28 เมษายน 2564 | วัฒนธรรมร่วมสมัย | ผู้เข้าชม : 210

ป้ายกำกับ ร้านภูฟ้า สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี กรมสมเด็จพระเทพฯ ดอกรัก พยัคศรี

คำโปรย ดอกรัก พยัคศรี นักวิชาการ ศมส. ชวนผู้อ่านไปทำความรู้จัก “ร้านภูฟ้า” ศูนย์รวมผลิตภัณฑ์ของชุมชนจากโครงการในพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี อาทิ ผ้า กระเป๋า เครื่องจักสาน อาหาร แชมพู และผลิตภัณฑ์จากภาพฝีพระหัตถ์ เช่น เสื้อเชิ้ตโปโล เสื้อยืด แก้วน้ำ สมุดโน้ต ฯลฯ จากความใส่พระทัยของพระองค์ที่มีความปรารถนาให้ประชาชนพ้นจากความยากลำบากอันเนื่องจากความยากจน นำไปสู่การพึ่งพาตนเองจากผลิตภัณฑ์ชุมชน ที่รวมเอาทั้งวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ และตัวตนของผู้คนในท้องถิ่นไว้ด้วยกัน นอกจากนี้ผู้อ่านยังจะได้เรียนรู้ความหมายและที่มาการก่อตั้งร้านภูฟ้าที่กรมสมเด็จพระเทพฯ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้น

img

 

ต้นภูฟ้า

 

ดอกรัก พยัคศรี

นักวิชาการ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

 

 

           สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี มีพระราชดำริให้ดำเนินงานโครงการพัฒนาต่างๆ เพื่อช่วยเหลือประชาชนที่ด้อยโอกาสในถิ่นทุรกันดารห่างไกลคมนาคมให้มีคุณภาพชีวิตดีขึ้น ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2523 เป็นต้นมา ด้วยทรงเห็นว่าประชาชนในพื้นที่เหล่านี้มีความเป็นอยู่ยากลำบาก ได้รับบริการพื้นฐานต่างๆ จากรัฐไม่ทั่วถึง การพัฒนาทั้งทางเศรษฐกิจและสังคมจึงเป็นไปอย่างช้าๆ และไม่เพียงพอ ทำให้มาตรฐานในการดำรงชีวิตของประชาชนเหล่านี้ ไม่เท่าเทียมกับประชาชนในพื้นที่อื่นๆ ในการดำเนินงานโครงการเพื่อช่วยเหลือประชาชนเหล่านี้ทรงเน้นการพัฒนาเพื่อช่วยแก้ไขปัญหาพื้นฐาน 4 ประการ คือ

           1. ความยากจน

           2. ปัญหาโภชนาการและสุขภาพอนามัย

           3. การขาดโอกาสทางการศึกษา

           4. ความเสื่อมโทรมของสภาพแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ

 

ภูฟ้า

           “ภูฟ้า” คือคำสองคำที่นำมาเขียนเป็นคำใหม่ คือคำว่า “ภู” ที่มีความหมายว่า ดิน แผ่นดิน หรือเขา ภูเขา และคำว่า “ฟ้า” หมายถึง ฟ้า ท้องฟ้า  สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งร้านขึ้นในกองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร(กพด.) พระราชทานชื่อ “ภูฟ้า” เพื่อสนับสนุนการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ต่างๆ ของโครงการส่งเสริมอาชีพตามพระราชดำริฯ เป็นการสร้างวงจรการผลิตและการตลาดที่สมบูรณ์จากการผลิตของชาวบ้านในถิ่นทุรกันดารสู่กระบวนการทางการตลาดไปยังลูกค้าในเมืองเพื่อให้ผลิตภัณฑ์เหล่านั้นมีการจัดการคลังสินค้าที่เหมาะสมและมีแหล่งจำหน่ายประจำที่ถาวร โดยมีคณะผู้บริหารงานที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มาช่วยงาน

 

ก่อตั้งภูฟ้า

           การก่อตั้ง “ร้านภูฟ้า” มีวัตถุประสงค์หลายประการซึ่งล้วนแต่เป็นการส่งเสริมเพื่อพัฒนาคนในชุมชนให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น และช่วยสนับสนุนการแก้ไขปัญหาพื้นฐานข้างต้น วัตถุประสงค์ประการแรกคือ การเป็นช่องทางในการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของโครงการส่งเสริมอาชีพตามพระราชดำริฯ โดยมีสินค้าและกิจกรรมต่างๆ ช่วยสนับสนุนการดำเนินงานของร้าน ทำให้ตอบวัตถุประสงค์ในการพัฒนาชาวบ้าน ชุมชน เด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารได้อย่างยั่งยืน ประการที่สอง เพื่อส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์ในท้องถิ่นและพัฒนาอาชีพให้ประชาชนในท้องถิ่นทุรกันดาร ประการที่สาม เพื่อพัฒนาคุณภาพของคนและชุมชน ด้วยการสร้างวงจรการตลาดที่มีประสิทธิภาพระหว่างชุมชนในท้องถิ่นทุรกันดารกับผู้บริโภค และประการสุดท้าย เพื่อพัฒนากระบวนการจัดสรรผลประโยชน์ที่เกิดขึ้น ให้คืนกลับสู่ชุมชนที่มีส่วนในการผลิต ตลอดจนเด็กและเยาวชนในท้องถิ่นทุรกันดาร

 

สาขาแรก และสาขาต่อมา

           ร้านภูฟ้า สาขาแรกที่เปิดดำเนินการคือ สาขาสยามดิสคัฟเวอรี ถนนพระราม 1 ต่อมาได้เปิดสาขาต่างๆ เพิ่มขึ้นโดยลำดับ ในปัจจุบัน (ณ วันที่ 7 เมษายน 2564) มีร้านภูฟ้าสาขาต่างๆ ทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด 22 สาขา ได้แก่

 

           1. ร้านภูฟ้าสาขาสยามดิสคัฟเวอรี่

           2. ร้านภูฟ้าสาขาสุขุมวิท ซอย 7

           3. ร้านภูฟ้าสาขาจตุจักร

           4. ร้านภูฟ้าสาขาถนนกำแพงเพชร

           5. ร้านภูฟ้าสาขาพระที่นั่งวิมานเมฆ

           6. ร้านภูฟ้าสาขาหัวหินมาร์เก็ตวิลเลจ

           7. ร้านภูฟ้าสาขาบอง มาร์เช่

           8. ร้านภูฟ้าสาขาป่าตอง ภูเก็ต

           9. ร้านภูฟ้าสาขาเดอะแพลททินั่มเพลส  วัชรพล

           10. ร้านภูฟ้าสาขาจัตุรัสจามจุรี

           11. ร้านภูฟ้าสาขาฟิวเจอร์พาร์ค รังสิต

           12. ร้านภูฟ้าสาขาพาราไดซ์ พาร์ค

           13. ร้านภูฟ้าสาขาศิริราช

           14. ร้านภูฟ้าสาขาเชียงใหม่

           15. ร้านภูฟ้าสาขาโรงพยาบาลรามาธิบดี

           16. ร้านภูฟ้าสาขาบิ๊กซีพระราม 4

           17. ร้านภูฟ้าสาขาบิ๊กซีราชดำริ

           18. ร้านภูฟ้าสาขาสัมมากรเพลส  รามคำแหง 110

           19. ร้านภูฟ้าสาขาโลตัส บางใหญ่

           20. ร้านภูฟ้าสาขาน่าน

           21. ร้านภูฟ้าสาขาไอคอนสยาม

           22. ร้านภูฟ้าผสมผสาน สยามพารากอน

 

ผลิตภัณฑ์

     

 

           ผลิตภัณฑ์สินค้าของร้านภูฟ้ามีมากมายหลายรูปแบบซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติที่ทำโดยคนในชุมชุนต่างๆ ในหลากหลายจังหวัด เช่น บ้านกุดหว้า อำเภอหนองสองห้อง จังหวัดขอนแก่น บ้านขุนอมแฮดในและขุนอมแฮดนอก อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ บ้านเขาตันหยง อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส บ้านนายาวและบ้านทุ่งเหียง อำเภอสนามชัยเขต จังหวัดฉะเชิงเทรา บ้านหมอคง อำเภอนาทวี จังหวัดสงขลา เป็นต้น ผลิตภัณฑ์ที่วางจำหน่ายในร้านภูฟ้าจะเป็น ผ้า กระเป๋า เครื่องจักสาน อาหาร ยาสระผม ครีมนวดผม และผลิตภัณฑ์จากภาพฝีพระหัตถ์ เช่น เสื้อเชิ้ตโปโล เสื้อยืด แก้วน้ำ สมุดโน้ต ฯลฯ

 

ภูฟ้าผสมผสาน

           ร้านภูฟ้าผสมผสาน (สยามพารากอน) เป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมรูปแบบใหม่ เพื่อเผยแพร่ความรู้และข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และโบราณคดี ทั้งของประเทศไทยและของโลก เพื่อให้ผู้มาเที่ยวชมมีความรู้ ความเข้าใจ เกิดความรักและภาคภูมิใจในมรดกของชาติและท้องถิ่น นอกจากนี้ยังสนับสนุนให้สร้างสินค้า ของที่ระลึก ของใช้ที่เป็นการเผยแพร่มรดกวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นมาวางขาย เพื่อเป็นการสนับสนุน กิจการของพิพิธภัณฑ์ ทั้งของรัฐและเอกชน รวมทั้งส่งเสริมอาชีพของชาวบ้านในท้องถิ่นต่างๆ ด้วย ร้านภูฟ้าผสมผสาน จึงเป็นพื้นที่ทางวัฒนธรรมรูปแบบใหม่ซึ่งผสมผสานความรู้ ความเพลิดเพลิน และการเลือกซื้อสินค้าอย่างมีคุณค่า ด้วยการจัดพื้นที่ของร้านแสดงนิทรรศการหมุนเวียนสื่อสารเรื่องราวที่ส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ จินตนาการการประดิษฐ์คิดค้น และการประสานความรู้สาขาต่างๆ ทั้งวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และศิลปวัฒนธรรม นอกจากพื้นที่นิทรรศการแล้วยังมีการจำหน่ายสินค้าที่ระลึก ซึ่งมีหลายประเภทส่วนหนึ่งเป็นสินค้าที่อัญเชิญภาพฝีพระหัตถ์มาประดับ ในรูปแบบเฉพาะที่มีจำหน่ายที่ร้านภูฟ้าผสมผสานเท่านั้น บางส่วนเป็นสินค้าที่มีเนื้อหาเกี่ยวเนื่องกับนิทรรศการซึ่งคัดสรรมาอย่างดี บางส่วนเป็นสินค้าที่ออกแบบเป็นพิเศษโดยศิลปินชั้นนำ ผสมผสานประโยชน์ใช้สอย ฝีมือ นอกจากนั้น สินค้าบางส่วนยังเป็นผลงานของเยาวชนและชาวบ้านในชุมชนต่างๆ ในโครงการส่วนพระองค์เพื่อสร้างรายได้เสริมให้ชาวบ้านในถิ่นทุรกันดาร

           “ร้านภูฟ้า”  ไม่ได้เริ่มต้นจากจุดที่ยิ่งใหญ่ดังชื่อ “ภูฟ้า” หากเริ่มจากจุดเล็กๆ จากความใส่พระทัยของสมเด็จเจ้าฟ้าผู้มีความปรารถนาให้ประชาชนในพระองค์ได้พ้นจากความทุกข์ยากอันเนื่องมาจากความยากจน อันนำไปสู่ปัญหาทางโภชนาการและสุขภาพ การขาดโอกาสทางการศึกษา ปัญหาเหล่านี้มีความเกี่ยวพันกันเป็นลูกโซ่ก่อให้เกิดความทุกข์ยากแก่ประชาชนเป็นอย่างมาก

           ร้านภูฟ้าจึงเปรียบเสมือนต้นไม้ต้นเล็กๆ ที่พระองค์ทรงปลูกไว้บนแผ่นดินที่ถึงแม้จะอุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรทางวัฒนธรรม แต่กลับแห้งผากเพราะความยากจนของคนในชุมชน พระองค์ทรงหมั่นรดด้วยน้ำพระทัย พรวนดินด้วยความอุตสาหะ จนกระทั่งต้นไม้ต้นนี้ได้หยั่งรากลึกลงไปในผืนดินวัฒนธรรมนั้นแล้วเจริญเติบโต ผลิดอกออกผลเป็นสินค้า ผลิตภัณฑ์ต่างๆ มากมายที่เกิดขึ้นจากคนในชุมชน แตกกิ่งก้านสาขาแผ่ไพศาลไปทั่วประเทศ พระองค์และต้นไม้ต้นนี้ทำให้แผ่นดินที่เคยแห้งผากกลับชุ่มฉ่ำ เป็นดินดี เป็นดินที่ต้นไม้สามารถเติบโตได้เองโดยไม่ต้องพึ่งพาใคร

 

อ้างอิง

www.phufa.org

เพจร้านภูฟ้า. (2564). https://www.facebook.com/PHUFASHOP

วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. (2564).ร้านภูฟ้า. สืบค้นเมื่อ 7 เมษายน 2564.

 

 

 

ผู้เขียน

ดอกรัก พยัคศรี

นักวิชาการ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

บทความแนะนำ

ETHNOGRAPHIC FILMS DATABASE

หมวดหมู่ :

ป้ายกำกับ : ETHNOGRAPHIC, FILMS, DATABASE,

ความเป็นไทย/ความเป็นไท

หมวดหมู่ : ชาติพันธุ์ อัตลักษณ์

ป้ายกำกับ : ชาติพันธุ์ อัตลักษณ์,