บทความ

อ่านเรื่อง อ่านโรค ตอนที่ 1 โรคระบาดอุบัติใหม่ โคโรน่าไวรัส 2019 (COVID - 19)

จรรยา ยุทธพลนาวี และคณะ | 11 มิถุนายน 2563 | วัฒนธรรมร่วมสมัย | ผู้เข้าชม : 1726

คำโปรย หนังสือเรื่อง Covid-19 โรคระบาดแห่งศตวรรษ โดย ดร.นำชัย ชีววิวรรธน์ และ “Nel Contadio” เขียนขึ้นโดย เปาโล จอร์ดาโน แปลเป็นภาษาไทยในชื่อเรื่อง “ในการแพร่ระบาด” โดย นันธวรรณ์ ชาญประเสริฐ เป็นหนังสือที่เขียนขึ้นโดยนักวิทยาศาสตร์ที่ใช้ข้อมูลโรคอุบัติใหม่มาสื่อสารกับผู้อ่าน จากประสบการณ์และความรู้สึกที่ต้องอยู่กับห้วงเวลาแห่งการระบาดของ Covid-19 อย่างใกล้ชิด

img

อ่านเรื่อง อ่านโรค

ตอนที่ 1 โรคระบาดอุบัติใหม่ โคโรน่าไวรัส 2019 (COVID – 19)

 

จรรยา ยุทธพลนาวี ปริยฉัตร เวทยนุกูล และวิภาวดี โก๊ะเค้า 

บรรณารักษ์ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน)

 

           อ่านเรื่อง อ่านโรค ตอนที่ 1 โรคระบาดอุบัติใหม่ โคโรน่าไวรัส 2019 (COVID – 19) แนะนำหนังสือน่าอ่านที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับโรคระบาดในแง่มุมทางด้านประวัติศาสตร์และสังคมวัฒนธรรม 

           ไวรัสโคโรน่า 2019 หรือโควิด-19 แพร่ระบาดตั้งแต่ปลายปี ค.ศ. 2019 จนถึงปัจจุบัน ถือเป็นโรคอุบัติใหม่ซึ่งยังไม่มีวัคซีนป้องกันโรคหรือรักษา  ผู้ที่ติดเชื้อไวรัสโคโรน่ามักจะมีอาการระบบทางเดินหายใจ มีไข้ ไอ หายใจถี่ หายใจลำบาก ในกรณีที่อาการรุนแรงมาก อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ปอดบวม ปอดอักเสบ ไตวาย หรืออาจเสียชีวิต1

           องค์การอนามัยโลก (WHO)2  ได้ประกาศให้การแพร่เชื้อไวรัสโคโรน่าสายพันธุ์ใหม่เป็น “การระบาดใหญ่” หลังจากเชื้อลุกลามไปอย่างรวดเร็วจากเมืองอู่ฮั่น ประเทศจีนไปสู่ทั่วทุกภูมิภาคของโลก ในประเทศไทยได้มีประกาศสถานการณ์ฉุกเฉิน ในทุกเขตท้องที่ทั่วราชอาณาจักรใช้มาตรการเข้มงวดเพื่อเฝ้าระวังและควบคุมติดตามโรคระบาด

           ระยะเวลาที่โรคระบาดอุบัติใหม่นี้ได้เริ่มต้นขึ้น มีข้อเขียนต่างๆ ทั้งบทความ ฐานข้อมูลออนไลน์และหนังสือที่ออกมาให้ความรู้กับประชาชนเกี่ยวกับโรคโควิด-19 ตลอดจนการแนะนำการปฏิบัติตัว และบันทึกประสบการณ์ที่ได้รับผลกระทบจากโรคระบาดนี้

 

 

           Covid-19 โรคระบาดแห่งศตวรรษ เขียนโดย ดร.นำชัย ชีววิวรรธน์ นักวิทยาศาสตร์ผู้มีงานเขียนที่น่าสนใจและชวนให้ติดตามอยู่เสมอ โดยเฉพาะการหยิบยกประเด็นที่สำคัญทางวิทยาศาสตร์มาเรียบเรียงให้ผู้อ่านทำความเข้าใจได้ง่ายมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการแปล The Origin of Species ผลงานชิ้นสำคัญของ Charles Darwin สู่หนังสือเรื่อง “กำเนิดสปีชี่ส์” หนังสือนามานุกรมนักวิทยาศาสตร์ นักคณิตศาสตร์และนักคิด หนังสือเรื่องเศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy) ฉบับเยาวชน และฉบับประชาชน รวมถึงผลงานการแปลหนังสือที่โด่งดังอย่าง เซเปียนส์ ประวัติย่อมนุษยชาติ (Sapiens: A Brief History of Humankind) เมื่อปี พ.ศ. 2561

           Covid-19 โรคระบาดแห่งศตวรรษ เป็นหนังสือที่ผู้เขียนกล่าวไว้ในคำนำว่า “เรียบเรียงขึ้นในเวลาอันสั้น เพราะต้องการสร้างความรู้ ความเข้าใจ และเผยแพร่ความจริงเกี่ยวกับโรคโควิด–19” โดยข้อมูลในหนังสือส่วนหนึ่งเป็นการปรับปรุงข้อมูลของผู้เขียนจากหนังสือ “โรคอุบัติใหม่...มหาภัยใกล้ตัว” และบทความที่ตีพิมพ์ลงในสื่ออื่นก่อนหน้านี้

 

 

           ผู้เขียนกล่าวถึงลักษณะของโรคอุบัติใหม่ต่างๆ ในอดีตที่มีความโดดเด่น เช่น กาฬโรคจัสทิเนียน กาฬโรคไข้หวัดใหญ่สเปน มาลาเรีย วัณโรค เอดส์ โรคไข้เลือดออกมาร์เบิร์ก ไข้หวัดนก ซาร์ส โรคเหล่านี้มีชื่อเรียกโดยรวมว่า “โรคติดเชื้ออุบัติใหม่ (Emerging Infectious Diseases)” หรือจะเรียกสั้นๆว่า “โรคอุบัติใหม่”

           โควิด-19 เป็นโรคอุบัติใหม่ล่าสุด พบการระบาดครั้งแรกใน ค.ศ. 2019 และกลายเป็นโรคระบาดไปทั่วโลก ไวรัสชนิดนี้มีลักษณะคล้ายกับไวรัสที่ก่อโรคซาร์ส วันที่ 31 ธันวาคม 2562 เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเมืองอู่ฮั่น จังหวัดหูเป่ย์ ประเทศจีน ได้แจ้งกับองค์การอนามัยโลกว่า เกิดการระบาดของโรคที่ไม่มีใครรู้จักมาก่อน และเป็นครั้งแรกที่มีการเอ่ยถึงโรคอุบัติใหม่นี้อย่างเป็นทางการ โดยวันที่ 9 มกราคม 2563 ที่เมืองอู่ฮั่น ศูนย์กลางของการระบาด มีผู้เสียชีวิตจากโรคนี้เป็นรายแรก

           ต่อมาเมื่อวันที่ 13 มกราคม 2563 ประเทศไทยได้รับรายงานการตรวจพบผู้ป่วยรายแรกจากโควิด-19 เมื่อการระบาดมีการแพร่กระจายรวดเร็ว แต่ละประเทศเกือบทั่วโลกได้ออกมาตรการในการรับมือกับไวรัสชนิดนี้

           การระบาดในครั้งนี้เป็นวิกฤตครั้งใหญ่ที่สุดอีกครั้งในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ ไม่ว่าจะเป็นทางด้านการเมือง การปกครอง หรือแม้แต่เศรษฐกิจของโลกไปถึงระดับของสังคมและการใช้ชีวิตของมนุษย์ที่ต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต อยู่ในบ้านมากขึ้น มีการเว้นระยะ หรือที่เรียกกันว่า Social Distancing ปรับเปลี่ยนการทำงานจากสถานที่ทำงานมาทำงานที่บ้านแทน (Work From Home)  วิธีการป้องกันตัวเองที่ดี คือ ทำความสะอาดโดยการล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่หรือเจลแอลกอฮอล์ อยู่ห่างจากคนอื่นอย่างน้อย 1 เมตร หลีกเลี่ยงการสัมผัสตา จมูก และปาก

           หนังสือเล่มนี้เรียบเรียงขึ้นมา เพื่อสร้างความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับโรคโควิด-19 ให้เป็นประโยชน์กับทุกคนทั้งปัจจุบันและในอนาคต นอกจากเนื้อหาที่พาเราไปทำความรู้จักประวัติศาสตร์ของโรคอุบัติใหม่จากในอดีตจนกระทั่งโรคโควิด-19 สิ่งหนึ่งที่น่าสนใจในหนังสือเล่มนี้คือข้อมูลทางด้านสถิติที่ผู้เขียนได้รวบรวมไว้ ทั้งจากแหล่งข่าวอย่างเป็นทางการขององค์การอนามัยโลก ศูนย์ข้อมูลด้านสาธารณสุข ข้อมูลจากสถาบันการศึกษาด้านสาธารณสุข การรายงานสถานการณ์ของโรคจากรายงานฉบับต่างๆ ตลอดจนการนำข้อมูลเหล่านี้มาเรียบเรียงและนำเสนอในรูปแบบของแผนภูมิ ตาราง และ Infographic เพื่อให้ผู้อ่านเห็นข้อมูลทางสถิติการระบาดของโรคได้อย่างชัดเจน

 

 

           เล่มต่อมา “Nel Contadio” เขียนขึ้นโดย เปาโล จอร์ดาโน และถูกแปลเป็นภาษาไทยในชื่อเรื่อง  “ในการแพร่ระบาด” โดย นันธวรรณ์ ชาญประเสริฐ จัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์อ่านอิตาลี

           ราวเดือนมีนาคม–เมษายน ประเทศอิตาลี ได้มีการระบาดของโรควิด-19 จนทำให้มีผู้ติดเชื้อและเสียชีวิตจำนวนสูงมากที่สุดของโลก ณ ช่วงเวลานั้น โดยในวันที่ 21 มีนาคม 2563 มีจำนวนผู้ติดเชื้อรายใหม่ในอิตาลีถึง 6,557 คน3 ซึ่งนับว่าเป็นวันที่มีจำนวนผู้ติดเชื้อมากที่สุดของอิตาลี ถึงแม้ว่าทางการจะมีประกาศปิดเมืองมาก่อนหน้านั้นกว่า 2 สัปดาห์แล้วก็ตาม ปัญหาหนึ่งในการควบคุมการแพร่ระบาดของโรคโควิด – 19 ในอิตาลี ส่วนหนึ่งอาจมาจากการที่อิตาลีมีจำนวนของผู้สูงอายุในสัดส่วนสูง ความกังวลในผลกระทบด้านเศรษฐกิจและการส่งข้อมูลแบบไม่ชัดเจนให้กับประชาชน4

           ข้อมูลจากปกหลังกล่าวถึงประวัติของผู้เขียนว่า เกิดเมื่อปี 1982 ที่เมืองตูริน จบการศึกษาระดับปริญญาเอก สาขาฟิสิกส์ทฤษฎี มีผลงานนวนิยาย 4 เรื่อง ได้รับรางวัลสเตรกา (Premio Strega) ในปี 2008 ซึ่งเป็นรางวัลทางวรรณกรรมอันทรงเกียรติของอิตาลี ปัจจุบันเขาอาศัยอยู่ในกรุงโรม ซึ่งเป็นพื้นที่หนึ่งในการระบาดของโรคโควิด-19 โซนทวีปยุโรป

           ในการแพร่ระบาด ผู้เขียนใช้เวลาในช่วงกักตัวเองในประเทศอิตาลี ระหว่างที่เกิดการแพร่ระบาดของโรค Covid-19 ด้วยความที่ผู้เขียนเป็นนักวิทยาศาสตร์ เขาติดตามข้อมูลการแพร่ระบาดของจำนวนผู้ติดเชื้อผ่านช่องทางออนไลน์ รวมถึงเฝ้ารอแถลงการณ์ของกรมคุ้มครองพลเมือง (Dipartimento della Protezione Civile (Civil Protection Department) ) เพื่อสังเกตสถานการณ์และบันทึกสถิติของผู้ป่วย ขณะที่ความวิตกอยู่ล้อมรอบตัวเขา เขาได้ใช้สมการทางคณิตศาสตร์คำนวณอัตราการแพร่ระบาดและจำนวนของผู้ติดเชื้อที่จะเกิดขึ้น โดยมีตัวแปรเป็นจำนวนของผู้ติดเชื้อที่สามารถแพร่เชื้อไปยังผู้อื่นได้

           ความคิดคำนึงของผู้เขียนยังไหลไปสู่ความโกลาหลที่เกิดขึ้นจากผลกระทบของโรคติดต่อที่กำลังระบาด เมื่อโรคอุบัติใหม่นี้ยังไม่มีวัคซีนในการป้องกัน หรือรักษา หนทางที่จะหยุดการแพร่ระบาดได้คือการกักตัวเองอยู่ที่บ้าน นักระบาดวิทยารู้ว่าวิธีเดียวที่จะลดการแพร่ระบาดได้คือ “ลดจำนวนผู้ติดเชื้อ” ความหนาแน่นของผู้คนต้องน้อยลงจนเชื้อแพร่ไม่ได้

           เขาเขียนถึงการแพร่ระบาดนี้ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ของคนเรา ความโดดเดี่ยวเบื้องหลังใบหน้าที่ถูกปิดภายใต้หน้ากากอนามัย ความหวาดระแวงการติดเชื้อ และความจำเป็นที่ต้องอยู่กักตัวบ้านในช่วงของการแพร่ระบาด

           ผู้เขียนยังกล่าวถึงการนำเสนอข้อมูลข่าวสาร และภาครัฐที่ไม่เปิดเผยข้อมูลที่แท้จริง ทั้งจำนวนผู้ป่วย สถานที่ติดเชื้อ และความหนาแน่นของผู้ป่วย โดยเขาได้มีความเห็นว่าการรับรู้ข้อมูลข่าวสารเป็นปัจจัยในการลดความรุนแรงของการแพร่ระบาด และ “ข้อมูลข่าวอันโปร่งใสไม่ใช่สิทธิ แต่เป็นหัวใจของการป้องกันโรค”

           ดังนั้นเราต้องอดทน เพราะวัคซีนชนิดเดียวที่เรามีคือ ความไม่ประมาท

           ทั้ง ดร.นำชัย ชีววีวรรธน์ และ Paolo Giordano นักเขียนทั้งสองเรื่องนี้เป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ใช้ข้อมูลการระบาดของโรคอุบัติใหม่มาสื่อสารกับผู้อ่าน และอีกแง่หนึ่ง เป็นการเล่าประสบการณ์ และความรู้สึกที่เกิดขึ้นจากการระบาดในครั้งนี้

 

หนังสือทั้ง 2 เรื่องนี้มีพร้อมให้บริการที่ห้องสมุด ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) แล้ว สำหรับผู้ที่สนใจสถานการณ์ของโรคระบาด โดยเฉพาะโรคโคโรน่าไวรัส 2019 (COVID – 19) รวมทั้งค้นคว้าข้อมูลทางด้านมานุษยวิทยาการแพทย์ สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ห้องสมุด หรือติดต่อเพื่อขอยืมหนังสือผ่านทาง Facebook Fanpage: ห้องสมุด ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร – SAC Library และ Line: @sac-anthropology

ห้องสมุด ชั้น 7-8 เปิดให้บริการ วันจันทร์ – ศุกร์ : 08.30 – 16.30 น. และวันเสาร์ : 09.00 – 16.00 น.

ห้องสมุดสุข กาย ใจ เปิดให้บริการ วันจันทร์ – ศุกร์ : 08.00 – 18.00 น. และวันเสาร์ : 09.00 – 17.00 น.

 


 

กระทรวงสาธารณสุข, กรมควบคุมโรค (2563). โรคติดเชื้อไวรัสโคโรน่า 2019 (COVID-19). Retrieved พฤษภาคม 24, 2563

2  World Health Organization. (2020, 3 11). WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020. Retrieved 5 21, 2020, from www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020.

3  Worlometer.Italy Coronavirus Cases Retrieved June 9, 2020, from https://www.worldometers.info/.coronavirus/country/italy/.

สาธิต มนัสสุรกุล (2020,March 22). ถอดบทเรียน ‘อิตาลีสะบักสะบอม’ ในสงครามไวรัส. Retrieved 9 มิถุนายน 2563 from http://themomentum.co/.covid-19-lesson-from-italy/.