Museum Makers

เจ้าอาวาสวัดขนอน

พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน วัดขนอน

ต.สร้อยฟ้า อ.โพธาราม จ.ราชบุรี 70120

0-3223-3386

1nangyai@gmail.com

หนังใหญ่วัดขนอน ถือกำเนิดขึ้นด้วยความอุปถัมภ์ของหลวงปู่กล่อม เจ้าอาวาสวัดขนอนในขณะนั้น มหรสพชั้นครูที่ต้องอาศัยศิลปะหลายแขนงผสมผสานทั้งหัตถศิลป์ นาฏศิลป์ คีตศิลป์ และวรรณศิลป์ รุ่งเรืองตลอดยุคสมัยหลวงปู่กล่อม จนหลังสงครามโลกครั้งที่สอง หนังใหญ่กลับค่อยเสื่อมความนิยมลง ด้วยเผชิญกับสื่อบันเทิงสมัยใหม่ และครูหนังรุ่นเก่าต่างชราภาพลงไปทุกวัน วัดและชุมชนห่วงใยอนาคตหนังใหญ่วัดขนอน อาจถึงกาลสิ้นสุด หากปล่อยตามยถากรรม การพยายามรักษาสมบัติเก่าแก่ของชุมชนจึงเริ่มต้นเมื่อกว่า 40 ปีที่แล้ว

หลังจากหลวงปู่กล่อมมรณภาพ หนังใหญ่วัดขนอน แม้จะเล่นน้อยลง แต่ชาวบ้านยังมีการฝึกและเล่นสืบต่อกันเรื่อยมาไม่ได้ขาดตอน ส่วนตัวหนังเดิมเก็บไปตามสภาพ คือเก็บไว้ในโรงหุงข้าว เรียกว่าศาลาดิน เวลาหุงข้าว ในศาลาจะอบ มีควัน ซึ่งกันแมลง กันมอดมาทำความเสียหายแก่ตัวหนังได้ ราวปี ๒๕๐๐ มีคนต่างประเทศมาขอซื้อหนังใหญ่วัดขนอน หลวงพ่อฮิ้น(เจ้าอาวาสขณะนั้น) และชาวบ้านไม่ยอมขาย และฉุกคิดกันว่า คนต่างประเทศถึงกับเข้ามาดู แสดงว่าหนังใหญ่ที่เก็บไว้จะต้องสำคัญ เป็นเหตุให้หลวงพ่อฮิ้นเก็บรวบรวมตัวหนังมาไว้บนกุฏิ ที่เป็นพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอนในปัจจุบัน

ในช่วงปี 2520 เป็นต้นมา องค์กรภาครัฐและเอกชน เริ่มรู้จักหนังใหญ่วัดขนอน จากการที่สถาบันการศึกษาและองค์กรภาครัฐเริ่มเข้ามาทำวิจัยและเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จัก นอกจากนี้หนังใหญ่วัดขนอนยังได้รับเชิญไปแสดงออกตามงานต่างๆ เช่น ศูนย์สรรพสินค้าริเวอร์ซิตี้ สวนสยาม ส่วนหนึ่งเป็นการหาทุนทรัพย์ช่วยคณะหนังใหญ่ให้อยู่ต่อไปได้ แต่การทำงานโดยลำพังตามกำลังที่มีไม่ใคร่จะก้าวหน้านัก และด้วยที่วัดขนอนเริ่มมีเครือข่ายความสัมพันธ์กับองค์กรภายนอกมากขึ้น นำไปสู่การอนุรักษ์อย่างเป็นทางการภายใต้ “โครงการจัดทำหนังใหญ่ชุดใหม่ของวัดขนอน ตามพระราชดำริในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี”

วัดขนอนให้ความสำคัญต่อความสืบเนื่องในการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์และสืบสานวัฒนธรรม จึงวางแผนและพยายามสร้างทายาทหรือสร้างระบบการบริหารจัดการเพื่อให้หนังใหญ่วัดขนอนก้าวเดินอย่างมั่นคงและต่อเนื่อง ทั้งชักชวนเยาวชนในท้องถิ่นให้มาฝึกเชิดหนังใหญ่ การสนับสนุนทุนการศึกษาให้แก่เยาวชนที่มีแววได้ร่ำเรียนวิชาศิลปะเพื่อนำมาใช้กับงานอนุรักษ์ตัวหนังใหญ่ ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอนได้สนับสนุนเยาวชนคนรุ่นใหม่ คือ “จฬรรณ์ ถาวรนุกูลพงศ์” เพื่อสานต่องานอนุรักษ์ และบริหารจัดการคณะหนังใหญ่ในปัจจุบัน

เนื่องจากพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน เกี่ยวพันโดยตรงกับการสืบสานศิลปะการแสดง มิใช่เพียงอนุรักษ์ตัววัตถุหรือตัวหนังใหญ่เพียงอย่างเดียว การใช้ทุนรอนเพื่อขับเคลื่อนงานจึงเป็นเรื่องสำคัญ หนังใหญ่วัดขนอนมีงบประมาณเกี่ยวกับการตอบแทนปราชญ์พื้นบ้านที่มาสอน โดยใช้งบประมาณของวัด นอกจากนี้ยังจัดการแสดงหนังใหญ่ในวันเสาร์-อาทิตย์ เปิดให้ชมฟรี ตั้งตู้รับบริจาค และยินดีรับการแสดงนอกสถานเพื่ออุดหนุนคณะนักแสดง โดยเจ้าอาวาสยึดหลักว่า “การอนุรักษ์และคนทำงานวัฒนธรรม ถ้าทำด้วยความรักอย่างเดียวไปต่อไม่ได้ สักพักก็ต้องเลิก ดังนั้นต้องมีค่าตอบแทนหรือการจัดจ้างเข้ามาบ้าง ถึงจะอยู่กันได้...เป็นค่าตอบแทนเล็กน้อย เป็นสินน้ำใจ เขาจึงมีแรงทำงานวัฒนธรรมต่อไป”

เมื่องานอนุรักษ์ลงหลักปักฐานอย่างมั่นคง กิจกรรมการเผยแพร่ที่ดำเนินการไปพร้อมกันก็ได้รับการต่อยอด และค่อยๆ ขยายวงเครือข่ายความร่วมมือกับกลุ่มและองค์กรทางวัฒนธรรมต่างๆ กว้างขึ้น โดยมีกิจกรรมการจัดงานเทศกาลหนังใหญ่วัดขนอนเป็นตัวเชื่อมร้อย งานจัดทุกปีช่วงหยุดสงกรานต์ เริ่มครั้งแรกใน 2549 และทำมาต่อเนื่องถึงปัจจุบัน มีเครือข่ายศิลปินและสื่อพื้นบ้านแขนงต่างๆ มาช่วยกัน