ในพระราชนิพนธ์ทรงตัดบางตอน และทรงเพิ่มเนื้อหา รวมทั้งทรงเปลี่ยนตอนท้ายของเรื่องให้ต่างไป โดยทรง “ตีความ” ใหม่ ให้สอดคล้องกับยุคสมัย คือ พระมหาชนกมิได้เสด็จออกผนวชเพื่อแสวงหาโมกขธรรม แต่ทรงดำริจะสร้างความเจริญแก่เมืองมิถิลาเสียก่อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการที่ประชาชนยังขาดปัญญา แต่กอปรด้วยอวิชชา

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชนิพนธ์เรื่อง พระมหาชนก เป็น ๒ ภาษา คือภาษาไทยและภาษาอังกฤษ การที่ทรงพระราชนิพนธ์เป็น ๒ ภาษา ทำให้พระราชนิพนธ์ของพระองค์เผยแพร่ไปอย่างกว้างขวางในหมู่ผู้อ่านทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ นอกจากนี้ยังเป็นประโยชน์ต่อการศึกษาภาษาในเชิงเปรียบเทียบด้วย ซึ่งเป็นไปตามกระแสพระราชดำริที่พระราชทานแก่ผู้จัดพิมพ์หนังสือ

พระราชนิพนธ์เรื่องนี้เป็นผลงานสร้างสรรค์ทางวรรณศิลป์ที่ทรงโปรดปรานมากเรื่องหนึ่ง เป็นหนังสือที่พระองค์ “รัก” ดังพระราชดำรัสแก่คณะศิลปินและคณะสื่อมวลชน ที่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทเมื่อวันที่ ๒๘ มีนาคม ๒๕๓๙ ว่า

“หนังสือเล่มนี้รับรองได้ว่าเป็นหนังสือที่ไม่มีที่เทียม ต้องอวดเสียหน่อยว่าไม่มีที่เทียม ท่านผู้ที่เป็นศิลปิน ผู้ที่เป็นกรรมการและผู้ที่สนับสนุน ย่อมจะทราบดีว่างานที่เราทำนั้นคุ้มแค่ไหน… ต้องขอบใจท่านทั้งหลายทุกคนที่มาชุมนุมกันในที่นี้ เพื่อที่จะรับรู้ว่าหนังสือนี้มีขึ้นแล้ว ที่ต้องขอบใจเพราะว่า หนังสือนี้เป็นที่รักของข้าพเจ้าเอง เป็นสิ่งที่เห็นว่ามีความสำคัญ… เชื่อว่าจะเป็นประโยชน์กับทุกคน และเป็นประโยชน์กับประชาชนทั้งไทยและเทศ…”

ทำให้เขาได้รับความร่วมมืออย่างกว้างขวางจากประชาชนทุกกลุ่ม เขายึดมั่นในหลักการ ไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใด ติโต จึงเป็นผู้นำที่ยิ่งใหญ่ และเป็นผู้สร้างประวัติศาสตร์ของการรวมตัวกันด้วยความสมานฉันท์ และเสถียรภาพของชนชาติที่แตกต่างกัน ทั้งด้านเชื้อชาติ ศาสนา วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์

พระราชนิพนธ์เรื่องนี้แสดงให้เห็นกลยุทธ์การสืบราชการลับและชั้นเชิงไหวพริบในการเอาชนะศัตรูและยังให้ข้อคิดหลายอย่าง เช่น ศัตรูของมนุษยชาติที่แท้จริง คือความอดอยากยากจน โรคภัยไข้เจ็บและความไร้การศึกษา เป็นต้น

เรื่อง ทองแดง เป็นเรื่องราวของทองแดงสุนัขทรงเลี้ยง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงเล่าถึงประวัติที่มาของทองแดงอย่างละเอียดว่าเป็นลูกตัวหนึ่งในจำนาน ๗ ตัวของสุนัขจรจัดเพศเมียชื่อแดง ที่เจ้าหน้าที่ของกรุงเทพมหานครนำมาปล่อยคืนไว้ที่ศูนย์แพทย์พัฒนาตามรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพร้อมกับสุนัขจรจัด ๔ ตัวซึ่งเคยอยู่ในถิ่นนั้นและมีความผูกพันกับชาวบ้านมาก แดงจึงเป็นสุนัขจรจัดที่ไม่ทราบแน่ชัดว่ามาจากแหล่งใด แต่เมื่อมาอยู่ที่ศูนย์แพทย์พัฒนาไม่นานก็ตกลูก พระบาทสมเด็จพรเจ้าอยู่หัวพระราชทานชื่อให้ทองแดงและพี่น้องทุกตัว พระองค์ทรงเลี้ยงทองแดงตั้งแต่เป็นลูกสุนัขอายุได้ ๕ สัปดาห์ ให้อาศัยกินนม “แม่มะลิ” สุนัขอีกตัวหนึ่ง จากนั้นทรงเล่าถึงพัฒนาการเติบโตของทองแดง ความเฉลียวฉลาดแสนรู้ฟังภาษาได้รู้เรื่อง มีความสามารถพิเศษในการเก็บลูกมะพร้าวและปลอกลูกมะพร้าว ทองแดงเป็นสุนัขที่มีมารยาทเรียบร้อย มีความกตัญญูรู้คุณ และที่สำคัญมีความจงรักภักดีต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเป็นที่สุด จะหมอบเฝ้าอย่างระแวดระวังในขณะประทับ และจะออกเดินนำหน้าเมื่อทรงพระราชดำเนินออกกำลังพระวรกาย เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงขับรถพระที่นั่งเองทองแดงจะตามเสด็จด้วยโดยนั่งบนเบาะข้างพระองค์ เมื่อทองแดงมีลูก ก็จะสอนลูก ๆ ให้มีระเบียบวินัย และให้ทำตามรับสั่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

พระราชนิพนธ์เรื่องทองแดงจึงแสดงพระเมตตาของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่มีต่อสัตว์เลี้ยงต่าง ๆ แม้จะเป็นเพียงสุนัขข้างถนน ที่ทรงเรียกอย่างมีพระอารมณ์ขันว่า หมาเทศ(บาล) ใน “พระราชปรารภ” ถึงเหตุที่ทรงพระราชนิพนธ์เรื่องนี้ ก็มีพระราชดำริว่าสุนัขจรจัดมีคุณสมบัติน่าเลี้ยง ผู้ที่เลี้ยงสุนัขจรจัดยังมีส่วนช่วยแก้ปัญหาให้บ้านเมืองและช่วยส่งเสริมการพัฒนาสายพันธุ์สุนัขไทยอีกด้วย ดังความว่า

“เรื่องสุนัขสามตัวนี้ คือ แดง แม่มะลิ และทองแดง แสดงว่าสุนัขจรจัดมีคุณสมบัติที่น่าปราถนาสำหรับเป็นสุนัขเลี้ยงในบ้าน สุนัขจรจัดที่มีผู้เมตตารับเลี้ยง ส่วนมากมักจะเจียมเนื้อเจียมตัว และมีความซื่อสัตย์จงรักภักดีต่อเจ้าของเป็นพิเศษเสมือนสำนึกในบุญคุณ ทั้งยังฉลาดไม่แพ้สุนัขนอก บางตัวก็สวยงาม หรือมีความโดดเด่นสง่างาม เช่นทองแดงเป็นต้น

ในประเทศไทยมีหลายแสนตัวที่จะเลือกได้ ความจริงมีล้นเหลือ แต่ถ้าหากเจ้าหน้าที่ราชการจะช่วย ก็จะมีผู้ยินดีอย่างยิ่งในการเปิดบ้านต้อนรับสุนัขเหล่านี้ จะเป็นการช่วยแก้ปัญหาสุนัขเร่ร่อนซึ่งเป็นอันตราย นอกจากนี้ยังช่วยแก้ปัญหาสัตว์เลี้ยงหรูหราราคาแพง ซึ่งทำให้เศรษฐกิจตกต่ำ ทั้งหันมาพัฒนาสายพันธุ์ไทยที่ฉลาดน่ารักและซื้อสัตย์ที่มีอยู่มากมาย”

ทองแดงและลูก ๆ ทำให้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระทัยเบิกบาน ทรงมีความสุข ดังจะเห็นได้จากพระบรมฉายาลักษณ์ที่ทรงฉายกับทองแดงและลูก ๆ จำนวนหลายภาพ บางภาพพระองค์ทรงพระราชทานเป็น ส.ค.ส. ปีใหม่แก่พสกนิกร ส่งความสุขและความปีติแก่ปวงข้าแผ่นดิน พระราชนิพนธ์เรื่องทองแดงเป็นพระราชนิพนธ์อีกแล่มหนึ่งที่จับใจผู้อ่านเพราะแสดงพระทัยเปี่ยมเมตตาที่แผ่ไปสู่ทุกชีวิตบนแผ่นดินของพระองค์