ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
  •   ความเป็นมาและหลักเหตุผล

    เพื่อรวบรวมงานวิจัยทางชาติพันธุ์ที่มีคุณภาพมาสกัดสาระสำคัญในเชิงมานุษยวิทยาและเผยแผ่สาระงานวิจัยแก่นักวิชาการ นักศึกษานักเรียนและผู้สนใจให้เข้าถึงงานวิจัยทางชาติพันธุ์ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

  •   กลุ่มชาติพันธุ์และขอบเขตพื้นที่ที่จะสรุปงานวิจัยลงฐานข้อมูล

    ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน ในขั้นแรกนี้โครงการฯ เลือกเก็บเนื้อหา “กลุ่มชาติพันธุ์” ต่างๆ ที่ถูกมองว่าเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ของประเทศไทย ฐานข้อมูลจึงไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวกับคนไทยภาคกลาง  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้ และยังไม่ได้รวมงานวิจัยเกี่ยวกับ “ชาวจีนโพ้นทะเล” ในประเทศไทย ซึ่งได้มีสถาบันวิชาการอื่นรวบรวมไว้แล้ว เช่น สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

    ภาพ-ข้าวห่อ อาหารของปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ. เชียงใหม่
  •   ฐานข้อมูลจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อเรียกที่คนในใช้เรียกตนเอง ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ คือ

    1. ชื่อเรียกที่ “คนอื่น” ใช้มักเป็นชื่อที่มีนัยในทางเหยียดหยาม ทำให้สมาชิกกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รู้สึกไม่ดี อยากจะใช้ชื่อที่เรียกตนเองมากกว่า ซึ่งคณะทำงานมองว่าน่าจะเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของการเป็นมนุษย์

    2. ชื่อเรียกชาติพันธุ์ของตนเองมีความชัดเจนว่าหมายถึงใคร มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างไร และตั้งถิ่นฐานอยู่แห่งใดมากกว่าชื่อที่คนอื่นเรียก ซึ่งมักจะมีความหมายเลื่อนลอย ไม่แน่ชัดว่าหมายถึงใคร เช่น คำว่า “ลัวะ” ถูกใช้ในเรียกรวมในกลุ่ม ลเวือะ ลัวะ และปลัง เป็นต้น


    ภาพ-เยาวชนปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ.เชียงใหม่

  •  

    จากการรวบรวมงานวิจัยในฐานข้อมูลและหลักการจำแนกชื่อเรียกชาติพันธุ์ที่คนในใช้เรียกตนเอง พบว่า ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 62 กลุ่ม


    ภาพ-สุภาษิตปกาเกอะญอ
  •   การจำแนกกลุ่มชนมีลักษณะพิเศษกว่าการจำแนกสรรพสิ่งอื่นๆ

    เพราะกลุ่มชนต่างๆ มีความรู้สึกนึกคิดและภาษาที่จะแสดงออกมาได้ว่า “คิดหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นใคร” ซึ่งการจำแนกตนเองนี้ อาจแตกต่างไปจากที่คนนอกจำแนกให้ ในการศึกษาเรื่องนี้นักมานุษยวิทยาจึงต้องเพิ่มมุมมองเรื่องจิตสำนึกและชื่อเรียกตัวเองของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ 


    ภาพ-สลากย้อม งานบุญของยอง จ.ลำพูน
  •   มโนทัศน์ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน

    ในช่วงทศวรรษของ 2490-2510 ในสาขาวิชามานุษยวิทยา “กลุ่มชาติพันธุ์” คือ กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมเฉพาะแตกต่างจากกลุ่มชนอื่นๆ ซึ่งมักจะเป็นการกำหนดในเชิงวัตถุวิสัย โดยนักมานุษยวิทยาซึ่งสนใจในเรื่องมนุษย์และวัฒนธรรม

    แต่ความหมายของ “กลุ่มชาติพันธุ์” ในช่วงหลังทศวรรษ 
    2510 ได้เน้นไปที่จิตสำนึกในการจำแนกชาติพันธุ์บนพื้นฐานของความแตกต่างทางวัฒนธรรมโดยตัวสมาชิกชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มเป็นสำคัญ... (อ่านเพิ่มใน เกี่ยวกับโครงการ/คู่มือการใช้)



    ภาพ-หาดราไวย์ จ.ภูเก็ต บ้านของอูรักลาโว้ย
  •   สนุก

    วิชาคอมพิวเตอร์ของนักเรียน
    ปกาเกอะญอ  อ. แม่ลาน้อย
    จ. แม่ฮ่องสอน


    ภาพโดย อาทิตย์    ทองดุศรี

  •   ข้าวไร่

    ผลิตผลจากไร่หมุนเวียน
    ของชาวโผล่ว (กะเหรี่ยงโปว์)   
    ต. ไล่โว่    อ.สังขละบุรี  
    จ. กาญจนบุรี

  •   ด้าย

    แม่บ้านปกาเกอะญอ
    เตรียมด้ายทอผ้า
    หินลาดใน  จ. เชียงราย

    ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ถั่วเน่า

    อาหารและเครื่องปรุงหลัก
    ของคนไต(ไทใหญ่)
    จ.แม่ฮ่องสอน

     ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ผู้หญิง

    โผล่ว(กะเหรี่ยงโปว์)
    บ้านไล่โว่ 
    อ.สังขละบุรี
    จ. กาญจนบุรี

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   บุญ

    ประเพณีบุญข้าวใหม่
    ชาวโผล่ว    ต. ไล่โว่
    อ.สังขละบุรี  จ.กาญจนบุรี

    ภาพโดยศรยุทธ  เอี่ยมเอื้อยุทธ

  •   ปอยส่างลอง แม่ฮ่องสอน

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ปอยส่างลอง

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดย เบญจพล  วรรณถนอม
  •   อลอง

    จากพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะ
    ทรงละทิ้งทรัพย์ศฤงคารเข้าสู่
    ร่มกาสาวพัสตร์เพื่อแสวงหา
    มรรคผลนิพพาน


    ภาพโดย  ดอกรัก  พยัคศรี

  •   สามเณร

    จากส่างลองสู่สามเณร
    บวชเรียนพระธรรมภาคฤดูร้อน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   พระพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จ. แม่ฮ่องสอน

    หล่อจำลองจาก “พระมหามุนี” 
    ณ เมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า
    ชาวแม่ฮ่องสอนถือว่าเป็นพระพุทธรูป
    คู่บ้านคู่เมืององค์หนึ่ง

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม

  •   เมตตา

    จิตรกรรมพุทธประวัติศิลปะไต
    วัดจองคำ-จองกลาง
    จ. แม่ฮ่องสอน
  •   วัดจองคำ-จองกลาง จ. แม่ฮ่องสอน


    เสมือนสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
    เมืองไตแม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ใส

    ม้งวัยเยาว์ ณ บ้านกิ่วกาญจน์
    ต. ริมโขง อ. เชียงของ
    จ. เชียงราย
  •   ยิ้ม

    แม้ชาวเลจะประสบปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย
    พื้นที่ทำประมง  แต่ด้วยความหวัง....
    ทำให้วันนี้ยังยิ้มได้

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ผสมผสาน

    อาภรณ์ผสานผสมระหว่างผ้าทอปกาเกอญอกับเสื้อยืดจากสังคมเมือง
    บ้านแม่ลาน้อย จ. แม่ฮ่องสอน
    ภาพโดย อาทิตย์ ทองดุศรี
  •   เกาะหลีเป๊ะ จ. สตูล

    แผนที่ในเกาะหลีเป๊ะ 
    ถิ่นเดิมของชาวเลที่ ณ วันนี้
    ถูกโอบล้อมด้วยรีสอร์ทการท่องเที่ยว
  •   ตะวันรุ่งที่ไล่โว่ จ. กาญจนบุรี

    ไล่โว่ หรือที่แปลเป็นภาษาไทยว่า ผาหินแดง เป็นชุมชนคนโผล่งที่แวดล้อมด้วยขุนเขาและผืนป่า 
    อาณาเขตของตำบลไล่โว่เป็นส่วนหนึ่งของป่าทุ่งใหญ่นเรศวรแถบอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   การแข่งขันยิงหน้าไม้ของอาข่า

    การแข่งขันยิงหน้าไม้ในเทศกาลโล้ชิงช้าของอาข่า ในวันที่ 13 กันยายน 2554 ที่บ้านสามแยกอีก้อ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
 
  Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
Ethnic Groups Research Database
Sorted by date | title

   Record

 
Subject มอญ, ผีมอญ, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, ทุนทางสังคม, จังหวัดนครราชสีมา, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ประเทศไทย
Author ภาราดา หอมหวน
Title ภูมิปัญญาท้องถิ่นในฐานะทุนทางสังคม: กรณีศึกษาประเพณีผีมอญตำบลพุดซา อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา
Document Type วิทยานิพนธ์ Original Language of Text -
Ethnic Identity มอญ, Language and Linguistic Affiliations -
Location of
Documents
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), [เอกสารฉบับเต็ม] Total Pages 87 Year 2551
Source มหาวิทยาลัยขอนแก่น
Abstract

          ผู้ศึกษามองว่า ประเพณีผีมอญเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มีต่อความเชื่อผีบรรพบุรุษ กล่าวคือ เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย ญาติจะพาหาหมอดูให้ทำนายอาการเจ็บป่วย ว่าผิดผีหรือไม่ หากผิดผี จะพิจารณาต่อว่า ผีต้องการอะไรและให้ผู้ป่วยประกอบพิธีเลี้ยงผี โดยร่างทรงเป็นผู้ประกอบพิธีเพื่อทำการรักษาหรือบำบัดโรค การประกอบพิธีเลี้ยงผีมอญจึงเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านอย่างหนึ่ง ซึ่งเปรียบได้ดั่งทุนสังคม ขณะที่แนวทางการอนุรักษ์ประเพณีผีมอญจะทำให้เห็นว่า หน่วยงานการปกครองท้องถิ่นให้เห็นเห็นคุณค่าจึงส่งเสริมภูมิปัญญาดังกล่าว โดดจัดทำสื่อประชาสัมพันธ์และจัดทำหลักสูตรการเรียนรู้ในชุมชน  

Focus

          ศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับประเพณีผีมอญในฐานะทุนทางสังคมและแนวทางการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับประเพณีมอญในฐานะทุนทางัคมของชุมชนตำบลพุดซา อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา 

Theoretical Issues

          ผู้ศึกษาประยุกต์แนวคิดหลักเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นและทุนทางสังคมมาเป็นแนวทางในการศึกษาและรวบรมข้อมูลการศึกษาประเพณีผีมอญ จนนำไปสู่การหาแนวทางการอนุรักษ์ฟื้นฟูประเพณีดังกล่าวร่วมองค์การปกครองท้องถิ่น   

Ethnic Group in the Focus

มอญพุดซา 

Language and Linguistic Affiliations

Study Period (Data Collection)

           ภาคสนาม ปี พ.ศ. 2550-2551 

History of the Group and Community

          ตำบลพุดซามีประวัติความเป็นมาเก่าแก่และเป็นที่อยู่ของกลุ่มคนมอญหลายหมู่บ้าน โดยเฉพาะ บ้านพุดซาหมู่ที่ 2 บ้านพุดซาริมบึง หมู่ที่ 3 และบ้านสระโพธิ์ หมู่ที่ 9 มีเรื่องเล่าว่าเป็นชุมนเก่าแก่สมัยทวาราวดี แต่ไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนว่าเป็นกลุ่มคนมอญอพยพมาจากที่ใด ประกอบกับตำบลพุดซามีการประกอบพิธีกรรมเลี้ยงผีมอญ ซึ่งมีการสืบทอดมาเป็นเวลาช้านาน (หน้า, 4-6)

Settlement Pattern

          ตำบลพุดซา อำเภอเมือง จังหวัดนครราชสีมา อยู่ห่างจากตัวอำเภอเมืองนครราชสีมาราว 16 กิโลเมตร (หน้า, 4) 

Demography

          ประชากร 9,330 คน ชาย 4,501 คน หญิง 4,829 คน (หน้า, 6) 

Economy

Social Organization

          ประเพณีผีมอญเป็นการสร้างเครือข่ายการมีส่วนร่วมในชุมชนให้ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน จึงก่อให้เกิดความรัก ความสามัคคี ส่งเสริมให้ชุมชนเกิดคามเข้มแข็งและสามารถศร้างเครือข่ายแต่ละชุมชนให้เกิดความรัก จึงเป็นทุนทางสังคมอย่างหนึ่งที่สร้างเครือข่ายในชุมชน 

Political Organization

Belief System

          ชุมชนตำบลพุดซามีความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องผี วิญญาณที่เกี่ยวข้องกับผีบรรพบุรุษที่ตายไปแล้วและสามารถเชื่อมโยงและสื่อสารกับคนภพปัจจุบัน โดยผ่านตัวแทนซึ่งเป็นร่างทรงและสามารถช่วยบำบัดผู้เจ็บไข้ได้ป่วยด้วยการประกอบพิธีกรรมรำผีมอญ (หน้า, 42-78)  

Education and Socialization

Health and Medicine

          เมื่อเจ็บไข้ได้ป่วย ญาติจะพาหาหมอดูให้ทำนายอาการเจ็บป่วย ว่าผิดผีหรือไม่ หากผิดผี จะพิจารณาต่อว่า ผีต้องการอะไรและให้ผู้ป่วยประกอบพิธีเลี้ยงผี โดยร่างทรงเป็นผู้ประกอบพิธีเพื่อทำการรักษาหรือบำบัดโรค การประกอบพิธีเลี้ยงผีมอญจึงเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการแพทย์พื้นบ้านอย่างหนึ่ง ซึ่งเปรียบได้ดังทุนสังคม

Art and Crafts (including Clothing Costume)

Folklore

Ethnicity (Ethnic Identity, Boundaries and Ethnic Relation)

          ประเพณีผีมอญมีอยู่คู่กับชุมชนมีองค์ประกอบสำคัญดังนี้ องค์ประกอบผู้ร่วมประกอบพิธีกรรม มีทั้ง ผู้ป่วย หมอดู คนทรง ช่วยประกอบพิธีกรรม นักดนตรี และเครือญาติ องค์ประกอบด้านอาหารลิ่งของประกอบด้วยอาหารคาวหวาน ผลไม้ และเครื่องเซ่น ขั้นตอนการประกอบประเพณีเลี้ยงผี วันเตรียมของเป็นขั้นตอนการเตรียมโรงผีมอญหรือผีปะกำ ส่วนวันเลี้ยงผี เป็นการดำเนินการประกอบพิธีกรรมในขั้นตอนต่างๆ ที่มีความสลับซับซ้อนและเต็มไปด้วยรายละเอียดนับเป็นอัตลักษณ์สำคัญของมอญพุดซา  

Social Cultural and Identity Change

          คนมอญพุดซาเห็นว่า ต้องการให้หน่วยงานการปกครองท้องถิ่นหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อเป็นตัวแทนในการส่งเสริม สนับสนุน และอนุรักษ์ ความเป็นเอกลักษณ์ของคนตำบลพุดซา หากไม่มีการอนุรักษ์ สื่อ ข้อมูลต่างๆ จะทำให้ประเพณีดังกล่าวสูญหายไปกับกาลเวลา (หน้า, 85) 

Critic Issues

Other Issues

Google Map

Map/Illustration

ภาพ
          ภาพโรงสำหรับประกอบพิธี (หน้า, 48)
          ภาพเครื่องแต่งกายและเสื้อผ้าที่ใช้แต่งตัว(หน้า, 48)
          ถาดเสี่ยงทายอยู่บนข้าวที่ชาวบ้านนำมาช่วย (หน้า, 50)
          ภาพการสร้างโรงเล็ก (โรงปะกำ) (หน้า, 54)
          ภาพชาวบ้านช่วยกันทำขนมลิ้นหมา (หน้า, 58)
          ภาพเตรียมพานหมากพลูและเครื่องไหว้ผีบรรพบุรุษ (หน้า, 60)
          ภาพคนทรงเริ่มพิธี (หน้า, 62)
          ภาพผีบรรพบุรุษกินเหล้าผ่านร่างทรง (หน้า, 63)
          ภาพผู้ป่วยหรือญาติไหว้ลาผี (หน้า, 68)
          ภาพทำพิธีเลี้ยงขวัญ (หน้า, 70)
          ภาพรำผีหมู่เพื่ออำลาความสนุกสนานของผีปู่ย่าตายาย (หน้า, 73)  

แผนที่
          แผนที่ที่ตั้งหมู่บ้าน ตำยบพุดซา อำเภอเมืองนครราชสีมา จังหวัดนครราชสีมา (หน้า, 8)  

ตาราง
          ตารางแสดงรายชื่อและพื้นที่ ตำบลพุดซาแยกรายหมู่บ้าน (หน้า, 7)

Text Analyst เอกรินทร์ พึ่งประชา Date of Report 09 ก.ค. 2561
TAG มอญ, ผีมอญ, ภูมิปัญญาท้องถิ่น, ทุนทางสังคม, จังหวัดนครราชสีมา, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, ประเทศไทย, Translator -
 
 

 

ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย
จารึกในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
งานวิจัยชาติพันธุ์ในประเทศไทย
บทความชาติพันธุ์
ข่าวชาติพันธุ์
เครือข่ายชาติพันธุ์
เกี่ยวกับเรา
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
แบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง