ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
  •   ความเป็นมาและหลักเหตุผล

    เพื่อรวบรวมงานวิจัยทางชาติพันธุ์ที่มีคุณภาพมาสกัดสาระสำคัญในเชิงมานุษยวิทยาและเผยแผ่สาระงานวิจัยแก่นักวิชาการ นักศึกษานักเรียนและผู้สนใจให้เข้าถึงงานวิจัยทางชาติพันธุ์ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

  •   กลุ่มชาติพันธุ์และขอบเขตพื้นที่ที่จะสรุปงานวิจัยลงฐานข้อมูล

    ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน ในขั้นแรกนี้โครงการฯ เลือกเก็บเนื้อหา “กลุ่มชาติพันธุ์” ต่างๆ ที่ถูกมองว่าเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ของประเทศไทย ฐานข้อมูลจึงไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวกับคนไทยภาคกลาง  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้ และยังไม่ได้รวมงานวิจัยเกี่ยวกับ “ชาวจีนโพ้นทะเล” ในประเทศไทย ซึ่งได้มีสถาบันวิชาการอื่นรวบรวมไว้แล้ว เช่น สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

    ภาพ-ข้าวห่อ อาหารของปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ. เชียงใหม่
  •   ฐานข้อมูลจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อเรียกที่คนในใช้เรียกตนเอง ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ คือ

    1. ชื่อเรียกที่ “คนอื่น” ใช้มักเป็นชื่อที่มีนัยในทางเหยียดหยาม ทำให้สมาชิกกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รู้สึกไม่ดี อยากจะใช้ชื่อที่เรียกตนเองมากกว่า ซึ่งคณะทำงานมองว่าน่าจะเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของการเป็นมนุษย์

    2. ชื่อเรียกชาติพันธุ์ของตนเองมีความชัดเจนว่าหมายถึงใคร มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างไร และตั้งถิ่นฐานอยู่แห่งใดมากกว่าชื่อที่คนอื่นเรียก ซึ่งมักจะมีความหมายเลื่อนลอย ไม่แน่ชัดว่าหมายถึงใคร เช่น คำว่า “ลัวะ” ถูกใช้ในเรียกรวมในกลุ่ม ลเวือะ ลัวะ และปลัง เป็นต้น


    ภาพ-เยาวชนปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ.เชียงใหม่

  •  

    จากการรวบรวมงานวิจัยในฐานข้อมูลและหลักการจำแนกชื่อเรียกชาติพันธุ์ที่คนในใช้เรียกตนเอง พบว่า ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 62 กลุ่ม


    ภาพ-สุภาษิตปกาเกอะญอ
  •   การจำแนกกลุ่มชนมีลักษณะพิเศษกว่าการจำแนกสรรพสิ่งอื่นๆ

    เพราะกลุ่มชนต่างๆ มีความรู้สึกนึกคิดและภาษาที่จะแสดงออกมาได้ว่า “คิดหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นใคร” ซึ่งการจำแนกตนเองนี้ อาจแตกต่างไปจากที่คนนอกจำแนกให้ ในการศึกษาเรื่องนี้นักมานุษยวิทยาจึงต้องเพิ่มมุมมองเรื่องจิตสำนึกและชื่อเรียกตัวเองของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ 


    ภาพ-สลากย้อม งานบุญของยอง จ.ลำพูน
  •   มโนทัศน์ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน

    ในช่วงทศวรรษของ 2490-2510 ในสาขาวิชามานุษยวิทยา “กลุ่มชาติพันธุ์” คือ กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมเฉพาะแตกต่างจากกลุ่มชนอื่นๆ ซึ่งมักจะเป็นการกำหนดในเชิงวัตถุวิสัย โดยนักมานุษยวิทยาซึ่งสนใจในเรื่องมนุษย์และวัฒนธรรม

    แต่ความหมายของ “กลุ่มชาติพันธุ์” ในช่วงหลังทศวรรษ 
    2510 ได้เน้นไปที่จิตสำนึกในการจำแนกชาติพันธุ์บนพื้นฐานของความแตกต่างทางวัฒนธรรมโดยตัวสมาชิกชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มเป็นสำคัญ... (อ่านเพิ่มใน เกี่ยวกับโครงการ/คู่มือการใช้)



    ภาพ-หาดราไวย์ จ.ภูเก็ต บ้านของอูรักลาโว้ย
  •   สนุก

    วิชาคอมพิวเตอร์ของนักเรียน
    ปกาเกอะญอ  อ. แม่ลาน้อย
    จ. แม่ฮ่องสอน


    ภาพโดย อาทิตย์    ทองดุศรี

  •   ข้าวไร่

    ผลิตผลจากไร่หมุนเวียน
    ของชาวโผล่ว (กะเหรี่ยงโปว์)   
    ต. ไล่โว่    อ.สังขละบุรี  
    จ. กาญจนบุรี

  •   ด้าย

    แม่บ้านปกาเกอะญอ
    เตรียมด้ายทอผ้า
    หินลาดใน  จ. เชียงราย

    ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ถั่วเน่า

    อาหารและเครื่องปรุงหลัก
    ของคนไต(ไทใหญ่)
    จ.แม่ฮ่องสอน

     ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ผู้หญิง

    โผล่ว(กะเหรี่ยงโปว์)
    บ้านไล่โว่ 
    อ.สังขละบุรี
    จ. กาญจนบุรี

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   บุญ

    ประเพณีบุญข้าวใหม่
    ชาวโผล่ว    ต. ไล่โว่
    อ.สังขละบุรี  จ.กาญจนบุรี

    ภาพโดยศรยุทธ  เอี่ยมเอื้อยุทธ

  •   ปอยส่างลอง แม่ฮ่องสอน

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ปอยส่างลอง

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดย เบญจพล  วรรณถนอม
  •   อลอง

    จากพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะ
    ทรงละทิ้งทรัพย์ศฤงคารเข้าสู่
    ร่มกาสาวพัสตร์เพื่อแสวงหา
    มรรคผลนิพพาน


    ภาพโดย  ดอกรัก  พยัคศรี

  •   สามเณร

    จากส่างลองสู่สามเณร
    บวชเรียนพระธรรมภาคฤดูร้อน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   พระพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จ. แม่ฮ่องสอน

    หล่อจำลองจาก “พระมหามุนี” 
    ณ เมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า
    ชาวแม่ฮ่องสอนถือว่าเป็นพระพุทธรูป
    คู่บ้านคู่เมืององค์หนึ่ง

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม

  •   เมตตา

    จิตรกรรมพุทธประวัติศิลปะไต
    วัดจองคำ-จองกลาง
    จ. แม่ฮ่องสอน
  •   วัดจองคำ-จองกลาง จ. แม่ฮ่องสอน


    เสมือนสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
    เมืองไตแม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ใส

    ม้งวัยเยาว์ ณ บ้านกิ่วกาญจน์
    ต. ริมโขง อ. เชียงของ
    จ. เชียงราย
  •   ยิ้ม

    แม้ชาวเลจะประสบปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย
    พื้นที่ทำประมง  แต่ด้วยความหวัง....
    ทำให้วันนี้ยังยิ้มได้

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ผสมผสาน

    อาภรณ์ผสานผสมระหว่างผ้าทอปกาเกอญอกับเสื้อยืดจากสังคมเมือง
    บ้านแม่ลาน้อย จ. แม่ฮ่องสอน
    ภาพโดย อาทิตย์ ทองดุศรี
  •   เกาะหลีเป๊ะ จ. สตูล

    แผนที่ในเกาะหลีเป๊ะ 
    ถิ่นเดิมของชาวเลที่ ณ วันนี้
    ถูกโอบล้อมด้วยรีสอร์ทการท่องเที่ยว
  •   ตะวันรุ่งที่ไล่โว่ จ. กาญจนบุรี

    ไล่โว่ หรือที่แปลเป็นภาษาไทยว่า ผาหินแดง เป็นชุมชนคนโผล่งที่แวดล้อมด้วยขุนเขาและผืนป่า 
    อาณาเขตของตำบลไล่โว่เป็นส่วนหนึ่งของป่าทุ่งใหญ่นเรศวรแถบอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   การแข่งขันยิงหน้าไม้ของอาข่า

    การแข่งขันยิงหน้าไม้ในเทศกาลโล้ชิงช้าของอาข่า ในวันที่ 13 กันยายน 2554 ที่บ้านสามแยกอีก้อ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
 
  Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
Ethnic Groups Research Database
Sorted by date | title

   Record

 
Subject มอญ รำผีมอญ ประสบการณ์วิจัยภาคสนาม จังหวัดราชบุรี ภาคกลาง ประเทศไทย
Author กาญจนา ชินนาค
Title ประสบการณ์วิจัยภาคสนาม: นักมานุษยวิทยากับการศึกษาประเพณีและพิธีกรรมรำผีมอญ
Document Type บทความ Original Language of Text -
Ethnic Identity มอญ, Language and Linguistic Affiliations ไท(Tai)
Location of
Documents
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร 
[เอกสารฉบับเต็ม]
Total Pages 30 Year 2543
Source ศิลปวัฒนธรรมจังหวัดราชบุรี
Abstract

พิธีรำผีมอญ หาใช่เพียงพิธีกรรมเพื่อขอขมาและบูชาผีบรรพบุรุษ หากยังเป็นความเชื่อที่ผลิตซ้ำและสืบทอดสำนึกทางประวัติศาสตร์ทางชาติพันธุ์มอญ นับแต่อดีตถึงปัจจุบัน สะท้อนให้เห็นการสื่อสัญลักษณ์งานพิธีกรรมนับถือผีมอญซึ่งเผยให้เห็นว่า คนมอญยังคงเชื่อในสิ่งเหนือธรรมชาติที่มีบทบาทสำคัญต่อการดำเนินชีวิต ทั้งในมิติสุขภาพและการดำเนินชีวิต ขณะเดียวกันยังบ่งบอกความสัมพันธ์ของเครือญาติ เนื่องจากเป็นพิธีกรรมที่ต้องใช้ปัจจัยด้านกำลังทรัพย์และกำลังคน หากมีฐานความสัมพันธ์ทางเครือญาติที่ไม่เข้มแข็ง ย่อมยากต่อการประกอบพิธีกรรมรำผี ยิ่งกว่านั้นยังเป็นพิธีกรรมที่ช่วยลดตรึงเครียดในโลกแห่งความเป็นจริงของคนมอญ ซึ่งรายละเอียดของพิธีกรรมแฝงด้วยความสนุกสนานรื่นเริงมากมาย รวมถึงการสะท้อนภาพบทบาทของผู้หญิงที่มีอำนาจอย่างมากในการประกอบพิธีกรรมดังกล่าว  

Focus

          นำเสนอมุมมองทางมานุษยวิทยาที่ได้จากการทำงานภาคสนามในพิธีรำผีมอญในเรื่องความเป็นมาและรายละเอียดพิธีกรรมของการรำผีมอญ

Theoretical Issues

          ใช้การทำงานภาคสนามทางมานุษยวิทยามาถ่ายทอดเรื่องราวเพื่อทำให้เห็นพัฒนาการและรายละเอียดของพิธีกรรมรำผีมอญ  

Ethnic Group in the Focus

มอญ

Language and Linguistic Affiliations

Study Period (Data Collection)

          มีการค้นคว้าเอกสารความเป็นมาของกลุ่มคนมอญนับตั้งแต่สมัยสุโขทัยจนถึงปี พ.ศ. 2543ร่วมกับการทำงานภาคสนาม ปี พ.ศ. 2542-2543 

History of the Group and Community

          กลุ่มคนมอญในลุ่มน้ำแม่กลองเขตจังหวัดราชบุรีน่าจะอพยพมาในช่วงสมัยกรุงธนบุรีและกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น เข้าตั้งถิ่นฐานกระจัดจายตามริมสองฝั่งแม่น้ำแม่กลอง เขตอำเภอบ้านโป่งและโพธาราม (หน้า, 35) 

Settlement Pattern

Demography

Economy

Social Organization

Political Organization

          ความสัมพันธ์เชิงอำนาจบทความเรื่องนี้อาจพิจารณาจาก อำนาจของผีบรรพบุรุษที่มีต่อการควบคุมพฤติกรรมของสมาชิกสายตระกูล กล่าวคือ ร่างทรงต่างๆ เป็นสัญลักษณ์ของพิธีกรรมเมื่อมาประทับทรงแล้ว จะแสดงพฤติกรรมต่างๆ เลียนแบบบรรพุรุษที่ล่วงลับ ซึ่งลูกหลานผู้เข้าร่วมพิธีจะต้องสังเกตว่าร่างทรงถ่ายทอดออะไรออกมา คำสั่งของร่างทรงจะขัดขืนไม่ได้ เหตุนี้ ร่างทรงจึงมีอำนาจสามารถเรียกหาบุคคลใดๆ ที่ต้องการ ซึ่งเท่ากับว่าเป็นการใช้พิธีกรรมควบคุมพฤติกรรมของคนในสายตระกูลให้เช่อฟัง และทำให้เกิดความสงบในครอบครัว (หน้า, 60)

Belief System

          นับถือพุทธศาสนาและยังคงความเชื่อเรื่องผี โดยเฉพาะการนับถือผีบรรพบุรุษหรือที่เรียกว่า “ผีมอญ” (ฮะหลก) มีการประกอบพิธีกรรมเซ่นไหว้ประจำปีหรือเมื่อยามเกิดวิฤตในชีวิต ความเชื่อนี้มีมาแต่อดีต โดยมีตำนานในหมู่คนมอญเล่าสืบกันว่า การนับถือผีบรรพบุรุษจะทำให้มนุษย์ได้รับการช่วยเหลือ ทำให้ชีวิตเจริญรุ่งเรือง มีความมั่นคง และชาวมอญยังมีการนับถือผีประจำตระกูล (หน้า, 36) 

Education and Socialization

Health and Medicine

          รำผีมอญเป็นพิธีกรรมของชาวมอญที่จัดขึ้นจากระบบความเชื่อเกี่ยวกับผีบรรพบุรุษ การจัดพิธีกรรมดังกล่าวจะต้องจัดขึ้นเมื่อบุคคลในตระกูลหรือสายตระกูลตามนามสกุลของตนเกิดเหตุบางประการ เช่น อาการเจ็บไข้ได้ป่วยโดยไม่ทราบสาเหตุการรำผีส่วนใหญ่สาเหตุเนื่องมาจากเรื่องการเจ็บไข้ได้ป่วยและการบนบานศาลกล่าว ในเรื่องของการเจ็บป่วย คือไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ ถึงแม้ว่าจะหาวิธีการรักษาในรูปแบบต่างๆแล้วแต่ก็ไม่สามารถทำให้หายขาดได้ และไม่ทราบสาเหตุที่มาของอาการป่วยว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร ดังนั้นความเชื่อเดียวที่ชาวมอญยังคงรักษาและยึดมั่น คือความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษ และสันนิษฐานว่าน่าจะมีสาเหตุจากการกระทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดไม่ถูกต้อง ผิดวิถี และจารีตการนับถือผี ถือเป็นการรักษาโรคที่ไม่สามารถรักษาได้ด้วยวิธีทางการแพทย์ในปัจจุบันได้ จึงจำเป็นที่จะต้องหาที่พึ่งทางใจด้วยการทำพิธีกรรมรำผีมอญ (หน้า, 38-40)

Art and Crafts (including Clothing Costume)

Folklore

Ethnicity (Ethnic Identity, Boundaries and Ethnic Relation)

          ความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษหรือผีมอญ (ฮะหลก) เป็นความเชือที่สืบทอดมานับแต่อดีต โดยมีตำนานเล่าต่อกันว่า การนับถือผีบรรพบุรุษจะทำให้พวกเขาได้รับการช่วยเหลือและได้คำแนะนำจากผี ทำให้ชีวิตอยู่ดีมีสุข เจริญรุ่งเรืองและมีความมั่นคง เกิดเป็นประเพณีปฏิบัติโดยมีการรำผีมอญ ทั้งนี้ ผีบรรพบุรุษของคนมอญจำกำหนดไว้ตาม “สูตรบ้าน” ทางทิศตะวันออกของตัวบ้าน ภายในบ้านจะมีห้องนอนใหญ่ (หะยู้) ห้ามคนนอกตระกูลล่วงล้ำเข้าไปจะถือว่าผิดผี ดังนั้น หากผิดผีจะต้องประกอบพิธีขอคมาลาโทษ สัญลักษณ์ที่สำคัญในห้องผีคือ คือ เสาผีจะมีกระบุง ตะกร้า แขวนที่เสาดังกล๋าว ภายในกระบุงบรรจุเครื่องเซ่นข้าวของเครื่องใช้ โดยคนมอญจะประกอบพิธีกรรมเลี้ยงผีในเดือน 6 ตามปฏิทินจันทรคติ

Social Cultural and Identity Change

          แม้สังคมจะมีการเปลี่ยนแปลง หากทว่า พิธีการรำผีของคนมอญยังมีบทบาทในชุมชน เนื่องจากเป็นพิธีกรรมที่มีหน้าที่ที่ช่วยให้ผู้หญิงซึ่งมักจะอยู่ภายใต้อำนาจของฝ่ายชาย สามารถปลดปล่อยความเครียดออกมาได้ โดยที่สังคมยังคงยอมรับ รวมถึงยังมีบทบาทด้านลดความขัดแย้งและช่วยควบคุมความประพฤติของสมาชิกในครอบครัว    

Critic Issues

Other Issues

          ประเด็นสำคัญอื่นๆ ที่เน้นในงานศึกษาวิจัยนอกเหนือจากหัวข้อที่กำหนดไว้

Google Map

Map/Illustration

ภาพ
          ภาพชาวมอญยึดมั่นในพุทธศาสนา ผู้ชายจะต้องบวชเรียนและภาพต่อมาคุณยายไปวัดด้วยความยึดมั่นพระพุทธศาสนา (หน้า, 34)
          ภาพลักษณะบ้านมอญที่เป็นเรือนไทยสองชั้นและกระบุงผีสัญลักษณ์ของผีบรรพบุรุษที่เสาเอกภายในบ้าน (หน้า, 39)
          ภาพผู้สืบสกุลผีบรรพบุรุษ (ต้นผี) และภรรยาพร้อมด้วยสิ่งของ เสื้อผ้าของผีบรรพบุรุษ ซึ่งจะเก็บไว้ในกระบุงผีแขวนไว้บริเวณเสาเอกของบ้าน (หน้า, 40)
          ภาพ “โต้ง” ทำพิธีกล่าวเชิญ ฎฮะหลกหั่ย” ผีบรรพบุรุษของเรือนมารับเครื่องเซ่นไหว้ในพิธีกรรมเลี้ยงผีประจำปี (หน้า, 42)
          ภาพแสดงลักษณะของโรงปะรำพิธีหรือโรงผีซึ่งจะเป็นสถานที่ประกอบพิธีรำผี และบรรดาเครื่องเซ่นไหว้ในพิธี และมีวงพิณพาทย์มอญบรรเลงในขณะที่มีการร่ายรำผีมอญ (หน้า, 46)
          ภาพขั้นตอนสุดท้ายผีนำกระบุงผ้าอันเป็นสัญลักษณ์ของผีบรรพบุรุษกลับไปไว้ที่เสาเอก ก่อนจะขึ้นบ้าน ภรรยาจะล้างเท้าให้เป็นการชำระล้างสิ่งไม่ดีออกจากตระกูลถือซ่าในปีนี้ตระกูลปราศจากมลพิษต่างๆ แล้ว (หน้า, 57)
          ภาพการแสดงทำนายถึงอนาคตของตระกูลของพ่อครูพิณพาทย์และการลำลายอุปกรณ์ต่างๆ เช่น โรงปะรำพิธี ต้นหว้า กรับไม้ไผ่ ฯลฯ หลังจากสิ้งสุดพิธีกรรม (หน้า, 57)

Text Analyst เอกรินทร์ พึ่งประชา Date of Report 07 มิ.ย 2562
TAG มอญ, รำผีมอญ, ประสบการณ์วิจัยภาคสนาม, จังหวัดราชบุรี, ภาคกลาง, ประเทศไทย, Translator -
 
 

 

ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย
จารึกในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
งานวิจัยชาติพันธุ์ในประเทศไทย
บทความชาติพันธุ์
ข่าวชาติพันธุ์
เครือข่ายชาติพันธุ์
เกี่ยวกับเรา
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
แบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง