ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
  •   ความเป็นมาและหลักเหตุผล

    เพื่อรวบรวมงานวิจัยทางชาติพันธุ์ที่มีคุณภาพมาสกัดสาระสำคัญในเชิงมานุษยวิทยาและเผยแผ่สาระงานวิจัยแก่นักวิชาการ นักศึกษานักเรียนและผู้สนใจให้เข้าถึงงานวิจัยทางชาติพันธุ์ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

  •   กลุ่มชาติพันธุ์และขอบเขตพื้นที่ที่จะสรุปงานวิจัยลงฐานข้อมูล

    ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน ในขั้นแรกนี้โครงการฯ เลือกเก็บเนื้อหา “กลุ่มชาติพันธุ์” ต่างๆ ที่ถูกมองว่าเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ของประเทศไทย ฐานข้อมูลจึงไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวกับคนไทยภาคกลาง  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้ และยังไม่ได้รวมงานวิจัยเกี่ยวกับ “ชาวจีนโพ้นทะเล” ในประเทศไทย ซึ่งได้มีสถาบันวิชาการอื่นรวบรวมไว้แล้ว เช่น สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

    ภาพ-ข้าวห่อ อาหารของปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ. เชียงใหม่
  •   ฐานข้อมูลจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อเรียกที่คนในใช้เรียกตนเอง ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ คือ

    1. ชื่อเรียกที่ “คนอื่น” ใช้มักเป็นชื่อที่มีนัยในทางเหยียดหยาม ทำให้สมาชิกกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รู้สึกไม่ดี อยากจะใช้ชื่อที่เรียกตนเองมากกว่า ซึ่งคณะทำงานมองว่าน่าจะเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของการเป็นมนุษย์

    2. ชื่อเรียกชาติพันธุ์ของตนเองมีความชัดเจนว่าหมายถึงใคร มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างไร และตั้งถิ่นฐานอยู่แห่งใดมากกว่าชื่อที่คนอื่นเรียก ซึ่งมักจะมีความหมายเลื่อนลอย ไม่แน่ชัดว่าหมายถึงใคร เช่น คำว่า “ลัวะ” ถูกใช้ในเรียกรวมในกลุ่ม ลเวือะ ลัวะ และปลัง เป็นต้น


    ภาพ-เยาวชนปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ.เชียงใหม่

  •  

    จากการรวบรวมงานวิจัยในฐานข้อมูลและหลักการจำแนกชื่อเรียกชาติพันธุ์ที่คนในใช้เรียกตนเอง พบว่า ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 62 กลุ่ม


    ภาพ-สุภาษิตปกาเกอะญอ
  •   การจำแนกกลุ่มชนมีลักษณะพิเศษกว่าการจำแนกสรรพสิ่งอื่นๆ

    เพราะกลุ่มชนต่างๆ มีความรู้สึกนึกคิดและภาษาที่จะแสดงออกมาได้ว่า “คิดหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นใคร” ซึ่งการจำแนกตนเองนี้ อาจแตกต่างไปจากที่คนนอกจำแนกให้ ในการศึกษาเรื่องนี้นักมานุษยวิทยาจึงต้องเพิ่มมุมมองเรื่องจิตสำนึกและชื่อเรียกตัวเองของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ 


    ภาพ-สลากย้อม งานบุญของยอง จ.ลำพูน
  •   มโนทัศน์ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน

    ในช่วงทศวรรษของ 2490-2510 ในสาขาวิชามานุษยวิทยา “กลุ่มชาติพันธุ์” คือ กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมเฉพาะแตกต่างจากกลุ่มชนอื่นๆ ซึ่งมักจะเป็นการกำหนดในเชิงวัตถุวิสัย โดยนักมานุษยวิทยาซึ่งสนใจในเรื่องมนุษย์และวัฒนธรรม

    แต่ความหมายของ “กลุ่มชาติพันธุ์” ในช่วงหลังทศวรรษ 
    2510 ได้เน้นไปที่จิตสำนึกในการจำแนกชาติพันธุ์บนพื้นฐานของความแตกต่างทางวัฒนธรรมโดยตัวสมาชิกชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มเป็นสำคัญ... (อ่านเพิ่มใน เกี่ยวกับโครงการ/คู่มือการใช้)



    ภาพ-หาดราไวย์ จ.ภูเก็ต บ้านของอูรักลาโว้ย
  •   สนุก

    วิชาคอมพิวเตอร์ของนักเรียน
    ปกาเกอะญอ  อ. แม่ลาน้อย
    จ. แม่ฮ่องสอน


    ภาพโดย อาทิตย์    ทองดุศรี

  •   ข้าวไร่

    ผลิตผลจากไร่หมุนเวียน
    ของชาวโผล่ว (กะเหรี่ยงโปว์)   
    ต. ไล่โว่    อ.สังขละบุรี  
    จ. กาญจนบุรี

  •   ด้าย

    แม่บ้านปกาเกอะญอ
    เตรียมด้ายทอผ้า
    หินลาดใน  จ. เชียงราย

    ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ถั่วเน่า

    อาหารและเครื่องปรุงหลัก
    ของคนไต(ไทใหญ่)
    จ.แม่ฮ่องสอน

     ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ผู้หญิง

    โผล่ว(กะเหรี่ยงโปว์)
    บ้านไล่โว่ 
    อ.สังขละบุรี
    จ. กาญจนบุรี

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   บุญ

    ประเพณีบุญข้าวใหม่
    ชาวโผล่ว    ต. ไล่โว่
    อ.สังขละบุรี  จ.กาญจนบุรี

    ภาพโดยศรยุทธ  เอี่ยมเอื้อยุทธ

  •   ปอยส่างลอง แม่ฮ่องสอน

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ปอยส่างลอง

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดย เบญจพล  วรรณถนอม
  •   อลอง

    จากพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะ
    ทรงละทิ้งทรัพย์ศฤงคารเข้าสู่
    ร่มกาสาวพัสตร์เพื่อแสวงหา
    มรรคผลนิพพาน


    ภาพโดย  ดอกรัก  พยัคศรี

  •   สามเณร

    จากส่างลองสู่สามเณร
    บวชเรียนพระธรรมภาคฤดูร้อน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   พระพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จ. แม่ฮ่องสอน

    หล่อจำลองจาก “พระมหามุนี” 
    ณ เมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า
    ชาวแม่ฮ่องสอนถือว่าเป็นพระพุทธรูป
    คู่บ้านคู่เมืององค์หนึ่ง

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม

  •   เมตตา

    จิตรกรรมพุทธประวัติศิลปะไต
    วัดจองคำ-จองกลาง
    จ. แม่ฮ่องสอน
  •   วัดจองคำ-จองกลาง จ. แม่ฮ่องสอน


    เสมือนสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
    เมืองไตแม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ใส

    ม้งวัยเยาว์ ณ บ้านกิ่วกาญจน์
    ต. ริมโขง อ. เชียงของ
    จ. เชียงราย
  •   ยิ้ม

    แม้ชาวเลจะประสบปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย
    พื้นที่ทำประมง  แต่ด้วยความหวัง....
    ทำให้วันนี้ยังยิ้มได้

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ผสมผสาน

    อาภรณ์ผสานผสมระหว่างผ้าทอปกาเกอญอกับเสื้อยืดจากสังคมเมือง
    บ้านแม่ลาน้อย จ. แม่ฮ่องสอน
    ภาพโดย อาทิตย์ ทองดุศรี
  •   เกาะหลีเป๊ะ จ. สตูล

    แผนที่ในเกาะหลีเป๊ะ 
    ถิ่นเดิมของชาวเลที่ ณ วันนี้
    ถูกโอบล้อมด้วยรีสอร์ทการท่องเที่ยว
  •   ตะวันรุ่งที่ไล่โว่ จ. กาญจนบุรี

    ไล่โว่ หรือที่แปลเป็นภาษาไทยว่า ผาหินแดง เป็นชุมชนคนโผล่งที่แวดล้อมด้วยขุนเขาและผืนป่า 
    อาณาเขตของตำบลไล่โว่เป็นส่วนหนึ่งของป่าทุ่งใหญ่นเรศวรแถบอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   การแข่งขันยิงหน้าไม้ของอาข่า

    การแข่งขันยิงหน้าไม้ในเทศกาลโล้ชิงช้าของอาข่า ในวันที่ 13 กันยายน 2554 ที่บ้านสามแยกอีก้อ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
 
  Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
Ethnic Groups Research Database
Sorted by date | title

   Record

 
Subject ไทดำ,ไทยโซ่ง, ไทยทรงดำ, ไตดำ, ผู้ไตซงดำ, ผู้ไทยดำ, ลาวโซ่ง,ลาวโซ่งดำ, รัฐชาติ, ชาติพันธุ์, อัตลักษณ์, รัฐชาติไทย, ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ,งานประจำปีไทดำ, งานวันประเพณีไทยทรงดำ
Author ณรงค์ อาจสมิติ
Title รัฐชาติ ชาติพันธุ์ และอัตลักษณ์ไทดำ
Document Type บทความ Original Language of Text -
Ethnic Identity ลาวโซ่ง ไทยโซ่ง ผู้ลาว โซ่ง ไตดำ, Language and Linguistic Affiliations ไท(Tai)
Location of
Documents
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร Total Pages 25 Year 2555
Source ณรงค์ อาจสมิติ. (กรกฎาคม-ธันวาคม 2555). รัฐชาติ ชาติพันธุ์ และอัตลักษณ์ไทดำ. วารสารสังคมวิทยามานุษยวิทยา(มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์), ปีที่3, ฉบับ2, น.53-78.
Abstract

          บทความนี้ต้องการเสนอสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงการแสดงออกอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ไทดำ ที่เกิดจากความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างผู้ปกครองและผู้ถูกปกครอง และแนวคิดรัฐชาติ
          จากการศึกษาของผู้เขียนโดยการลงพื้นที่และศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้องทำให้พบว่าการแสดงออกอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ไทดำมีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจากระบบความสัมพันธ์เชิงอำนาจระหว่างผู้ปกครองและผู้ถูกปกครองในบริบทของสังคมและเวลาที่แตกต่างกันไป ทั้งการที่เป็นคนลาวตามกำเนิด การถูกทำให้เป็นกลายเป็นคนไทยในบริบทของรัฐชาติ และการถูกสร้างให้เป็นคนไทยที่ต้องแสดงอัตลักษณ์ไทดำจากงานกิจกรรมประจำปี การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ในอดีตไทดำถูกกำหนดให้เป็น แต่ในปัจจุบันชาวไทดำเลือกที่จะเป็น ความสัมพันธ์เชิงอำนาจนี้ยังคงดำเนินต่อมาเรื่อยๆ และจะดำเนินต่อไป ซึ่งหมายถึงการแสดงออกทางอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ที่เปลี่ยนแปลงไปมาก็ยังคงดำเนินต่อไปเช่นกัน และไม่มีใครรู้ได้ว่าจะสิ้นสุดลงเมื่อใด
 

Focus

ศึกษาสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงการแสดงอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ไทดำ 

Theoretical Issues

          ผู้เขียนใช้แนวคิดความสัมพันธ์เชิงอำนาจของรัฐ-ชาติที่มีผลต่อการแสดงอัตลักษณ์ ความสัมพันธ์เชิงอำนาจนี้เองได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการแสดงออกทางอัตลักษณ์ของไทดำ ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างคนไทยและไทดำ ในอดีตคนไทยและไทดำไม่ได้รู้สึกเป็นพลเมืองเดียวกัน ไทดำถูกกดให้เป็นชนชั้นแรงงานในไร่นาเป็นทาสของสยาม
          นอกจากนี้ยังใช้แนวคิดของธงชัย วินิจจะกูล เรื่อง คนอื่นภายในชาติเดียวกัน และ ชาวบ้านนอกที่ทำให้เป็นคนไทย มาใช้ในการอธิบาย และวิเคราะห์ในบทความนี้ มาจำแนกประเภทชนชั้นผู้ปกครอง และผู้ถูกปกครองโดยอาศัยพื้นที่ และระยะห่างจากศูนย์กลางอำนาจ เป็นตัวแบ่งแยกกลุ่มคน กล่าวคือ ชนชั้นปกครองจะเป็นจุดศูนย์กลาง คนทิ่อยู่ชายขอบของศูนย์กลางการปกครอง ซึ่งก็คือ กลุ่มชาวนาจัดให้เป็นกลุ่มคนบ้านนอก กลุ่มสุดท้าย คือ กลุ่มคนชาวเขา ถูกจัดให้เป็นกลุ่มคนป่า คือ คนที่อยู่ห่างไกลความเจริญไม่มีโอกาสในการพัฒนา ทำให้สูญเสียวัฒนธรรมประเพณี อัตลักษณ์ และการแสดงออกทางอัตลักษณ์ของชาวไทดำเปลี่ยนไป เนื่องจากไทดำถูกทำให้มองว่าล้าหลัง 
 

Ethnic Group in the Focus

ลาวโซ่ง, ไทดำ,ไทยโซ่ง, ไทยทรงดำ, ไตดำ, ผู้ไตซงดำ, ผู้ไทยดำ, ลาวซ่ง, ลาวซ่งดำ (หน้า57)

Language and Linguistic Affiliations

ภาษาไทดำ

Study Period (Data Collection)

พ.ศ.2552-2555 

History of the Group and Community

          ไทยทรงดำ/ไทดำ/ลาวโซ่ง แต่เดิมตั้งถิ่นฐานอยู่ที่สิบสองจุไทหรือสิบสองเจ้าไท การอพยพเข้ามาในประเทศไทย(ซึ่งตอนนั้นยังเป็นสยามอยู่) ไม่มีรายละเอียดการอพยพปรากฏ ปรากฏเพียงแต่ว่าเมื่อมีการอพยพมาที่ประเทศไทย เข้ามาอยู่ในบริเวณตำบลท่าแร้ง สะพานยี่หน และวังตะโก ต่อมาได้ขออพยพมาตั้งอยู่บริเวณเขตอำเภอเขาย้อย จ.เพชรบุรี อำเภอเมือง อำเภอท่ายาง และมีการย้ายไปอีกหลายจังหวัดภายหลังจากการเลิกทาส

Settlement Pattern

มักจะตั้งถิ่นฐานอยู่ตามชนบท(หน้า66)

Demography

ชาวไทดำมีความต้องการที่จะตั้งที่อยู่อาศัยในชนบทมากกว่าที่จะตั้งถิ่นฐานในเมือง จึงมีรูปแบบการอพยพจากชนบทแห่งหนึ่งไปชนบทอีกแห่งหนึ่ง เนื่องจากชาวไทดำต้องการพื้นที่ทำกิน (หน้า66)

Economy

          เดิมชาวไทดำเพาะปลูกข้าวเพื่อเก็บไว้กิน ไว้ทำบุญ ไม่ได้ปลูกไว้ขาย แต่ในปัจจุบันเมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป ทำให้วิถีการผลิตของชาวไทดำเปลี่ยนเป็นผลิตเพื่อขาย มีการเร่งการเติบโตของพืชโดยใช้ปุ๋ยและยากำจัดศัตรูพืช ให้ความสำคัญกับระบบเงินตรา มีการตั้งโรงงานอุตสาหกรรมในเขตชานเมือง ทั้งหมดเป็นผลมาจากความเป็นรัฐชาติ ทำให้เกิดวาทกรรมการสร้างคนอื่นให้กลายเป็นไทย นำมาสู่วาทกรรมการพัฒนา  นอกจากนี้ยังทำให้เกิดค่านิยมใหม่ โดยเฉพาะคนหนุ่มสาวที่ได้รับการศึกษา สนใจที่จะทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมมากกว่าเป็นชาวนา (หน้า68)

Social Organization

          การประกอบพิธีกรรมเกี่ยวกับบรรพบุรุษ ที่บุคคลที่นับถือผีเดียวกันจะต้องมาร่วมงาน เป็นการสะท้อนระบบความสัมพันธ์ทางเครือญาติที่มีการสานสัมพันธ์ไม่ให้ไม่ให้สัมพันธ์เครือญาติขาดหายไป นอกจากระบบความสัมพันธ์ทางเครือญาติแล้ว ผู้เขียนยังได้กล่าวถึงความเป็นเครือข่ายหรือสายใยที่เชื่อมต่อกันของชาวไทดำในแต่ละชุมชน ปรากฏเด่นชัด ในงานวันไทยทรงดำร่วมใจว่าเป็นพื้นที่ในการเชื่อมโยงความเป็นไทดำไว้ด้วยการ ทำให้เกิดเป็นพลังของกลุ่มชาติพันธุ์ (หน้า73)

Political Organization

          ในสมัย ร.5 มีการเปลี่ยนแปลงชื่อมณฑลเทศาภิบาลที่มีคำว่าลาวทั้งหมด ในปีพ.ศ.2442 เช่น มณฑลลาวพวนเปลี่ยนเป็นมณฑลฝ่ายเหนือ ต่อมาเปลี่ยนเป็นมณฑลอุดร เป็นต้น เนื่องจากกลัวคำว่า ลาว จะทำให้คนบริเวณนั้นไปเข้ากับฝ่ายฝรั่งเศส และในปีเดียวกันนี้เองทรงประกาศให้เลิกคำเรียกว่า ลาว กับคนลาวและกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ให้เรียกว่า ชาติไทยในบังคับของสยาม นอกจากนี้หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ได้เปลี่ยนชื่อจากสยามมาเป็นไทย เมื่อ พ.ศ. 2482 คนทุกชาติพันธุ์ในประเทศไทยต้องเป็นคนไทย ทำให้เห็นอิทธิพลของรัฐชาติ ที่ทำให้คนกลุ่มต่างๆกลายเป็นคนไทย ชาวไทดำก็ถูกทำให้กลายเป็นคนไทยเช่นเดียวกัน เพราะถูกมองว่าไม่ได้รับการพัฒนา ขาดการศึกษา น่ากลัว นับถือผี แม้ว่าจะซื่อสัตย์และจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์ ไม่เป็นภัยต่อระบบการปกครองแต่ก็ควรได้รับการพัฒนา ที่เป็นผลมาจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ตั้งแต่ฉบับที่1 เป็นต้นมา (หน้า60-61) ความสัมพันธ์เชิงอำนาจของผู้ปกครองและผู้ถูกปกครอง ผู้เขียนได้กล่าวถึงตั้งแต่ช่วง พ.ศ.2428-2453 เริ่มมีแนวคิดความเป็นรัฐชาติ ทำให้ผู้ปกครองมองกลุ่มชาติพันธุ์ว่าเป็น “คนบ้านนอก” ช่วงแรกของการอพยพเข้ามาของชาวไทดำ สถานภาพทางสังคมของชาวไทดำเป็นผู้ถูกปกครอง ถูกควบคุมโดยคนไทย รับใช้ผู้ปกครอง โดยเฉพาะไพร่ที่ได้มาจากการทำสงครามอย่างไทดำนี้ ในสมัยกรุงธนบุรีและต้นรัตนโกสินทร์ ขุนนางได้รับไพร่เข้าสังกัดเป็นบำเหน็จในการทำงาน สามารถสั่งให้ไพร่ทำอะไรก็ได้ ไพร่ไทดำในสังกัดของเจ้าเมืองเพชรบุรีเป็นแรงงานในการก่อสร้างพระราชวังพระนครคีรี การเป็นไพร่นั้นต้องอยู่ในปกครองของมูลนาย รับใช้บ้านเมืองด้วยการเข้าเวร การอยู่ในสังกัดอย่างนี้ก็เพื่อความง่ายต่อการควบคุมและการเก็บผลประโยชน์ ดังนั้น ไพร่จึงถือว่าเป็นผู้ผลิตและให้ผลประโยชน์แก่นายผู้ปกครอง ในมุมมองของผู้ปกครองนั้นไพร่ไทดำเป็นเพียง วัตถุแรงงานในฐานะผู้ผลิต จะยกให้ใครก็ได้ ลูกสาวบ้านใดถูกใจจะขอไปเป็นเมียก็ต้องได้ อย่างเช่น ไทดำที่บ้านหนองกะโล้ เป็นความสัมพันธ์ระหว่างมูลนายกับไพร่ ทำให้ผู้ถูกปกครองยอมถูกเอาเปรียบ ข่มเหง รังแก เพื่อแลกกับความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของตนและครอบครัว ซึ่งต้องอดทน อดกลั้น การหลบหนีก็เป็นไปได้ยากเนื่องจากระบบสักเลกไพร่ นอกจากมุมมองของผู้ปกครองที่มองชาวไทดำเป็นแค่เพียงข้าในสังกัดเท่านั้น คนไทยเองยังมองว่าคนไทดำเป็นพลเมืองชั้นสอง เห็นได้ชัดจากภายหลังการยกเลิกระบบไพร่ปี พ.ศ.2438 ทำให้คนกลุ่มชาติพันธุ์เป็นอิสระไม่ขึ้นกับมูลนาย สามารถไปทำมาหากินในพื้นที่อื่นๆได้ ในช่วงที่ผ่านมาผู้ปกครองไม่สร้างความพึงพอใจให้แก่ชาวไทดำเลย ซึ่งสังเกตได้จาก หลังการเลิกทาส ชาวไทดำอพยพจากชนบทสู่ชนบทอีกที่ เพื่อต้องการที่ดินทำกินไม่ได้ต้องการอยู่ในเมืองใหญ่หรืออยู่ในเมืองแต่อย่างใด พื้นที่ที่ชาวไทดำอพยพไปอยู่หลังจากการเลิกทาสนั้นมักอยู่ในป่าลึก เนื่องจากพื้นที่ราบอื่นๆจะมีคนที่อาศัยอยู่ก่อนแล้ว คนที่มาทีหลังก็ต้องเข้าไปหาที่ดินทำกินในป่าลึก ความสัมพันธ์ไม่ได้ราบรื่น มักโดนคนไทยแกล้ง ขโมยควายและอุปกรณ์ทำมาหากิน ถึงแม้ว่าจะเป็นหมู่บ้านไทดำที่มีคนเยอะแต่ยังโดนแกลังอยู่ ทั้งทำร้ายร่างกาย ข่มขู่ ผู้หญิงถูกล่วงเกินทางเพศ คนไทยมักชอบดูถูกคนลาว ว่าเป็นคนเกียจคร้าน ยากจน หาเช้ากินค่ำ เป็นต้น (หน้า65-67)
 

Belief System

          ไทดำ มีความเชื่อเกี่ยวกับเรื่องผี และสิ่งเหนือธรรมชาติ ว่าสามารถปกป้องคุ้มครองตน ให้แคล้วคลาดจากภัยต่างๆ มีการนับถือผีบ้านผีเรือนว่าเป็นผีบรรพบุรุษมีการเซ่นไหว้บวงสรวงชาวไทดำเรียกการทำบุญให้กับบรรพบุรุษ อุทิศส่วนบุญให้กับบรรพบุรุษ ว่าปาดตงหรือการเสนเรือนหรือเสนผีเรือน ในพิธีกรรมอาจจะมีการใช้ควายหรือหมูมาเป็นเครื่องเซ่น ทำให้ดูน่ากลัว แต่อีกนัยหนึ่งคนไทดำถือว่าเป็นการสอนให้รู้จักเคารพผู้ใหญ่ อ่อนน้อมถ่อมตน 
ผู้เขียนยังกล่าวถึง พิธีปาดตงข้าวใหม่ ว่าเป็นพิธีกรรมที่ทำหลังจากเกี่ยวข้าวเสร็จ เพื่อเป็นการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษที่เสียชีวิตไปแล้วได้ร่วมกินข้าวใหม่กับลูกหลาน ยังเป็นการขอบคุณสิ่งเหนือธรรมชาติที่คอยป้องกันรักษาให้ข้าวออกผลผลิตงอกงาม (หน้า62)
 

Education and Socialization

          ระบบการศึกษาไทยในอดีตมีผลต่อการสูญเสียอัตลักษณ์ทางภาษาและวัฒนธรรมชาติพันธุ์เป็นอย่างมาก สิ่งที่เห็นได้ชัดที่สุดก็คือการสูญเสียอัตลักษณ์ทางภาษา ได้แก่ การกำหนดให้นักเรียนพูดและใช้ภาษาไทยเพื่อการสื่อสารในโรงเรียน ผู้เขียนพบว่าที่ จ.สุพรรณบุรี เด็กไทดำระดับประถมไม่พูดภาษาไทดำและเสียงเหน่อที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นก็ไม่มีแล้ว เด็กๆใช้ภาษาไทยสำเนียงกรุงเทพกัน งานของกรกิต (2552) ศึกษาแบบเรียนประถมศึกษาและมัธยมศึกษาของไทย หลักสูตรปี2503-2544 แสดงให้เห็นว่าเป็นการสร้างความรับรู้แก่ผู้เรียนว่า ลาวเป็นประเทศที่มีสถานภาพต่ำกว่าไทย เป็นปัญหาของไทย สิ่งเหล่านี้เกิดจากความต้องการปลูกฝังให้ผู้เรียนเกิดความรักชาติ เป็นพลเมืองที่ดี ตามจุดมุ่งหมายของกรมวิชาการ 

Health and Medicine

Art and Crafts (including Clothing Costume)

        ผู้เขียนได้กล่าวถึงประเพณีลงข่วงแอ่วสาวของชาวไทดำ จะมีการเล่นคอน-รำแคนในภาษาไทดำเรียกว่า อิ่นก๊อน รำแก๊น เป็นเรื่องของคนหนุ่มสาว หนุ่มๆจะไปเที่ยว/แอ่ว สาวต่างหมู่บ้าน เพื่อทำความรู้จัก เกี้ยวพาราสีกันจนไปถึงขั้นแต่งงาน/กินดอง เป็นกุศโลบายของคนสมัยก่อน ที่ต้องการให้หนุ่มสาวได้มีโอกาสเจอกัน เวลาไปแอ่วสาวมักจะไปกันเป็นกลุ่มๆ ผู้ชายรวมกันมีหลายวัย ตั้งแต่วัยรุ่นขึ้นมา ไปแต่ละครั้งไปกันเป็นเดือนๆ ไปหมู่บ้านโน้นต่อหมู่บ้านนี้ จะมีหมอแคนไปด้วย แต่สมัยนี้หนุ่มสาวเขาไม่เจอกันแบบนี้แล้ว แต่เจอกันที่โรงงานแทน การพัฒนาของประเทศทำให้ความหมายของการเล่นคอน-รำแคนเปลี่ยนไป เนื่องจากคนหนุ่มสาวนิยมทำงานในโรงงานมากกว่าทำไร่นา ประเพณีแอ่วสาวก็เลยหมดไป

Folklore

Ethnicity (Ethnic Identity, Boundaries and Ethnic Relation)

          ในจังหวัดเพชรบุรี(โดยเฉพาะอำเภอเขาย้อย) เป็นพื้นที่ที่ชาวไทดำอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก และเป็นแหล่งวัฒนธรรมประเพณีไทดำ ในอดีตการจัดงานเล่นคอนมีการจัดกันเป็นประเพณีปฎิบัติ ต่อมาศึกษาธิการต้องการที่จะรวบรวมงานที่จัดกันอย่างกระจัดกระจายนั้นให้จัดกันในวันเดียว เพื่อจะได้ไม่ต้องแย่งคนที่มาเที่ยวงานและต้องการเชิญข้าราชการผู้ใหญ่ของจังหวัดให้มารับรู้การจัดงานนี้ และต่อมาศึกษาธิการอำเภอเขาย้อยในขณะนั้นได้คิดคำว่า “ไทยทรงดำ” ขึ้นมาเพื่อใช้เป็นชื่องานเนื่องจากไม่ต้องการใช้คำว่าลาวโซ่ง เพราะคำว่า ลาว ทำให้เกิดอคติทางชาติพันธุ์ จึงกลายเป็นชื่องาน “วันไทยทรงดำร่วมใจ” พร้อมกำหนดให้วันที่10 เมษายนของทุกปี เป็นวันจัดงานวันไทยทรงดำร่วมใจ ที่บ้านหนองปรง อำเภอเขาย้อย ภายในงานเน้นความสนุกสนานให้คนทุกเพศทุกวัยได้มาพักผ่อน ฟ้อนรำกันอย่างสนุกสนานซึ่งก็ไม่ได้พิเศษไปจากงานเล่นคอนรำแคนปกติ(หน้า70)
          งานวันไทยทรงดำนี้กลายเป็นพื้นที่ที่ไทดำใช้เป็นกลไกในการสร้างอัตลักษณ์ ความหมายของชาติพันธุ์ตนเอง แม้ว่าในอดีตรัฐพยายามสร้างความเป็นคนไทยให้ ผ่านคำว่า “ไทยทรงดำ” แต่ชาวไทดำได้ช่วงชิงพื้นที่ในงานไทยทรงดำมาเป็นพื้นที่ในการฟื้นฟูความเป็นชาติพันธุ์ ในงานมีการแสดงออกอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ไทดำ เช่น การแต่งกายชุดไทดำ ชุดไทดำประยุกต์ พูดคุยกันด้วยภาษาไทดำ เป็นต้น ผู้คนจากหมู่บ้านอื่นไม่ว่าคนเหล่านั้นจะเป็นเชื้อสายไทดำหรือไม่ก็มาร่วมงานร่วมแต่งกายด้วยชุดไทดำบ้าง ในระยะหลังนี้ ภายในงานหลายหมู่บ้านมีการจัดนิทรรศการความเป็นมาของชาวไทดำ และวิถีชีวิต มีการใช้สัญลักษณ์ความเป็นไทดำ เช่น ภาพเรือนไทดำในอดีต ลวดลายผ้าปัก ตัวอักษรไทดำ มาใช้ในการตกแต่งเวที สะท้อนให้เห็นว่าในปัจจุบันงานดังกล่าวแฝงไปด้วยการแสดงออกความเป็นคนไทยที่มีอัตลักษณ์ที่แตกต่าง ดังจะเห็นได้จากขั้นตอนพิธีเปิดงานที่จะมีพิธีถวามเครื่องสักการะพระบรมสาทิสลักษณ์พระเจ้าอยู่หัวเป็นการแฝงการประกาศถึงความเป็นพลเมืองไทย สามารถกล่าวได้ว่างานวันไทยทรงดำร่วมใจถือเป็นเวทีของกระบวนการต่อรอง การแสดงออกของชาวไทดำจึงแฝงไปด้วยนัยของความเป็นคนมีศักดิ์ศรี นอกจากงานประจำปีจะเป็นพื้นที่ของการฟื้นฟูอัตลักษณ์ชาติพันธุ์แล้ว ยังเป็นการสร้างความภาคภูมิใจในความเป็นชาติพันธุ์ให้กับคนรุ่นใหม่ และแสดงตัวตนให้ผู้อื่นรับรู้ว่ามีกลุ่มชาติพันธุ์ไทดำอยู่อีกด้วย (หน้า72-74) การจัดงานประจำปีของชาวไทดำยังเป็นกลไกในการรักษามรดกทางวัฒนธรรม เพื่อเป็นการสืบทอดส่งต่อให้คนรุ่นหลังต่อไป(หน้า75)
 

Social Cultural and Identity Change

          สังคมและวัฒนธรรมของชาวไทดำนั้นมีการเปลี่ยนแปลงไปบริบทของสังคมและกาลเวลา เช่น การเปลี่ยนแปลงวิถีการผลิตของชาวไทดำที่ทำนาปลูกข้าวเพื่อบริโภคในครัวเรือนไปสู่การผลิตเพื่อจำหน่าย ให้ความสำคัญกับมูลค่าการแลกเปลี่ยนตามระบบเงินตรา การพัฒนาระบบคมนาคมยิ่งทำให้การเดินทางสะดวกมากขึ้นจึงมีการตั้งโรงงานอุตสาหกรรมในเขตชานเมืองใหญ่ เป็นเหตุที่ทำให้ผู้คนออกจากภาคเกษตรกรรมเข้าสู่ระบบโรงงานที่มีค่าตอบแทนเป็นรายเดือนที่แน่นอน ส่งผลให้เกิดค่านิยมใหม่ โดยฉพาะหนุ่มสาวจะทำงานในโรงงานอุตสาหกรรมมากกว่าทำงานในหมู่บ้านทำให้วัฒนธรรมประเพณีเริ่มสูญหายไป นอกจากนี้ ความทันสมัยทำให้การแสดงออกทางอัตลักษณ์เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม เช่น การแต่งกายและทรงผมที่มีเอกลักษณ์ของไทดำก็หมดความนิยมไป ประเพณีการลงข่วง-แอ่วสาวก็ได้รับผลกระทบเนื่องจากเป็นประเพณีที่เป็นไปตามปฎิทินการเกษตร แต่เมื่อหนุ่มสาวนิยมทำงานในโรงงานประเพณีเหล่านี้ก็หมดหน้าที่ไป เพราะหนุ่มสาวก็เจอกันตามโรงงาน(หน้า68-69) 
          ผู้เขียนกล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงของงานประจำปี ในแง่ของรายละเอียดของการจัดงานและจุดประสงค์ในการจัดงาน กล่าวคือ งานประจำปีของชาวไทดำได้ถูกพัฒนามาจากประเพณีการลงข่วง-แอ่วสาว ซึ่งประเพณีการลงข่วง-แอ่วสาวนั้นแต่เดิมเป็นการพบกันของหนุ่มสาว โดยคนหนุ่มจะไปเที่ยวเยี่ยมสาวตามหมู่บ้านต่างๆ เพื่อทำความรู้จัก เกี้ยวพาราสี ผูกสมัครรักใคร่ จนไปถึงแต่งงานกัน เป็นโอกาสที่ทำให้หนุ่มสาวได้รู้จักพบเจอกัน ในประเพณีการลงข่วงแอ่วสาวจะมีการเล่นคอน-รำแคนด้วย แต่ในปัจจุบันหนุ่มสาวพบรักกันตามโรงงาน จึงไม่จำเป็นต้องมีการแอ่วสาว แต่ยังหลงเหลือแต่เพียงความสนุกสนานของการได้มาฟ้อนรำกันในเทศกาลนี้ เพื่อผ่อนคลายความเหน็ดเหนื่อยจากการทำงาน ทำให้จุดประสงค์ของงานกลายมาเป็นการจัดงานเพื่อความสนุกสนาน โดยใช้ชื่องานว่า วันไทยทรงดำร่วมใจ ซึ่งถูกกำหนดโดยภาครัฐ และวันไทดำนี้เองก็กลายเป็นพื้นที่ในการฟื้นฟูความเป็นชาติพันธุ์ไทดำ สร้างความภาคภูมิใจให้แก่ลูกหลานในการที่จะแต่งกายด้วยชุดประจำกลุ่ม และการจัดงานยังเป็นการประกาศให้คนในสังคมทราบถึงความเป็นอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์ของไทดำอีกด้วย (หน้า69-71)
 

Critic Issues

Other Issues

Google Map

Map/Illustration

ภาพผู้นำชุมชนไทดำร่วมร้องเพลงสดุดีมหาราช ในงานวันไทยทรงดำร่วมใจ เมื่อวันที่ 14 เมษายน 2554 (หน้า74)

Text Analyst ปุณสิตา แย้มโอวาท Date of Report 18 พ.ค. 2559
TAG ไทดำ, ไทยโซ่ง, ไทยทรงดำ, ไตดำ, ผู้ไตซงดำ, ผู้ไทยดำ, ลาวโซ่ง, ลาวโซ่งดำ, รัฐชาติ, ชาติพันธุ์, อัตลักษณ์, รัฐชาติไทย, ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ, งานประจำปีไทดำ, งานวันประเพณีไทยทรงดำ, Translator -
 
 

 

ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย
จารึกในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
งานวิจัยชาติพันธุ์ในประเทศไทย
บทความชาติพันธุ์
ข่าวชาติพันธุ์
เครือข่ายชาติพันธุ์
เกี่ยวกับเรา
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
แบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง