ลืมรหัสผ่าน?

  สมัครสมาชิก   
ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
  •   ความเป็นมาและหลักเหตุผล

    เพื่อรวบรวมงานวิจัยทางชาติพันธุ์ที่มีคุณภาพมาสกัดสาระสำคัญในเชิงมานุษยวิทยาและเผยแผ่สาระงานวิจัยแก่นักวิชาการ นักศึกษานักเรียนและผู้สนใจให้เข้าถึงงานวิจัยทางชาติพันธุ์ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

  •   กลุ่มชาติพันธุ์และขอบเขตพื้นที่ที่จะสรุปงานวิจัยลงฐานข้อมูล

    ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน ในขั้นแรกนี้โครงการฯ เลือกเก็บเนื้อหา “กลุ่มชาติพันธุ์” ต่างๆ ที่ถูกมองว่าเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ของประเทศไทย ฐานข้อมูลจึงไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวกับคนไทยภาคกลาง  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้ และยังไม่ได้รวมงานวิจัยเกี่ยวกับ “ชาวจีนโพ้นทะเล” ในประเทศไทย ซึ่งได้มีสถาบันวิชาการอื่นรวบรวมไว้แล้ว เช่น สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

    ภาพ-ข้าวห่อ อาหารของปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ. เชียงใหม่
  •   ฐานข้อมูลจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อเรียกที่คนในใช้เรียกตนเอง ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ คือ

    1. ชื่อเรียกที่ “คนอื่น” ใช้มักเป็นชื่อที่มีนัยในทางเหยียดหยาม ทำให้สมาชิกกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รู้สึกไม่ดี อยากจะใช้ชื่อที่เรียกตนเองมากกว่า ซึ่งคณะทำงานมองว่าน่าจะเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของการเป็นมนุษย์

    2. ชื่อเรียกชาติพันธุ์ของตนเองมีความชัดเจนว่าหมายถึงใคร มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างไร และตั้งถิ่นฐานอยู่แห่งใดมากกว่าชื่อที่คนอื่นเรียก ซึ่งมักจะมีความหมายเลื่อนลอย ไม่แน่ชัดว่าหมายถึงใคร เช่น คำว่า “ลัวะ” ถูกใช้ในเรียกรวมในกลุ่ม ลเวือะ ลัวะ และปลัง เป็นต้น


    ภาพ-เยาวชนปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ.เชียงใหม่

  •  

    จากการรวบรวมงานวิจัยในฐานข้อมูลและหลักการจำแนกชื่อเรียกชาติพันธุ์ที่คนในใช้เรียกตนเอง พบว่า ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 62 กลุ่ม


    ภาพ-สุภาษิตปกาเกอะญอ
  •   การจำแนกกลุ่มชนมีลักษณะพิเศษกว่าการจำแนกสรรพสิ่งอื่นๆ

    เพราะกลุ่มชนต่างๆ มีความรู้สึกนึกคิดและภาษาที่จะแสดงออกมาได้ว่า “คิดหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นใคร” ซึ่งการจำแนกตนเองนี้ อาจแตกต่างไปจากที่คนนอกจำแนกให้ ในการศึกษาเรื่องนี้นักมานุษยวิทยาจึงต้องเพิ่มมุมมองเรื่องจิตสำนึกและชื่อเรียกตัวเองของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ 


    ภาพ-สลากย้อม งานบุญของยอง จ.ลำพูน
  •   มโนทัศน์ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน

    ในช่วงทศวรรษของ 2490-2510 ในสาขาวิชามานุษยวิทยา “กลุ่มชาติพันธุ์” คือ กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมเฉพาะแตกต่างจากกลุ่มชนอื่นๆ ซึ่งมักจะเป็นการกำหนดในเชิงวัตถุวิสัย โดยนักมานุษยวิทยาซึ่งสนใจในเรื่องมนุษย์และวัฒนธรรม

    แต่ความหมายของ “กลุ่มชาติพันธุ์” ในช่วงหลังทศวรรษ 
    2510 ได้เน้นไปที่จิตสำนึกในการจำแนกชาติพันธุ์บนพื้นฐานของความแตกต่างทางวัฒนธรรมโดยตัวสมาชิกชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มเป็นสำคัญ... (อ่านเพิ่มใน เกี่ยวกับโครงการ/คู่มือการใช้)



    ภาพ-หาดราไวย์ จ.ภูเก็ต บ้านของอูรักลาโว้ย
  •   สนุก

    วิชาคอมพิวเตอร์ของนักเรียน
    ปกาเกอะญอ  อ. แม่ลาน้อย
    จ. แม่ฮ่องสอน


    ภาพโดย อาทิตย์    ทองดุศรี

  •   ข้าวไร่

    ผลิตผลจากไร่หมุนเวียน
    ของชาวโผล่ว (กะเหรี่ยงโปว์)   
    ต. ไล่โว่    อ.สังขละบุรี  
    จ. กาญจนบุรี

  •   ด้าย

    แม่บ้านปกาเกอะญอ
    เตรียมด้ายทอผ้า
    หินลาดใน  จ. เชียงราย

    ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ถั่วเน่า

    อาหารและเครื่องปรุงหลัก
    ของคนไต(ไทใหญ่)
    จ.แม่ฮ่องสอน

     ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ผู้หญิง

    โผล่ว(กะเหรี่ยงโปว์)
    บ้านไล่โว่ 
    อ.สังขละบุรี
    จ. กาญจนบุรี

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   บุญ

    ประเพณีบุญข้าวใหม่
    ชาวโผล่ว    ต. ไล่โว่
    อ.สังขละบุรี  จ.กาญจนบุรี

    ภาพโดยศรยุทธ  เอี่ยมเอื้อยุทธ

  •   ปอยส่างลอง แม่ฮ่องสอน

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ปอยส่างลอง

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดย เบญจพล  วรรณถนอม
  •   อลอง

    จากพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะ
    ทรงละทิ้งทรัพย์ศฤงคารเข้าสู่
    ร่มกาสาวพัสตร์เพื่อแสวงหา
    มรรคผลนิพพาน


    ภาพโดย  ดอกรัก  พยัคศรี

  •   สามเณร

    จากส่างลองสู่สามเณร
    บวชเรียนพระธรรมภาคฤดูร้อน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   พระพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จ. แม่ฮ่องสอน

    หล่อจำลองจาก “พระมหามุนี” 
    ณ เมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า
    ชาวแม่ฮ่องสอนถือว่าเป็นพระพุทธรูป
    คู่บ้านคู่เมืององค์หนึ่ง

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม

  •   เมตตา

    จิตรกรรมพุทธประวัติศิลปะไต
    วัดจองคำ-จองกลาง
    จ. แม่ฮ่องสอน
  •   วัดจองคำ-จองกลาง จ. แม่ฮ่องสอน


    เสมือนสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
    เมืองไตแม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ใส

    ม้งวัยเยาว์ ณ บ้านกิ่วกาญจน์
    ต. ริมโขง อ. เชียงของ
    จ. เชียงราย
  •   ยิ้ม

    แม้ชาวเลจะประสบปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย
    พื้นที่ทำประมง  แต่ด้วยความหวัง....
    ทำให้วันนี้ยังยิ้มได้

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ผสมผสาน

    อาภรณ์ผสานผสมระหว่างผ้าทอปกาเกอญอกับเสื้อยืดจากสังคมเมือง
    บ้านแม่ลาน้อย จ. แม่ฮ่องสอน
    ภาพโดย อาทิตย์ ทองดุศรี
  •   เกาะหลีเป๊ะ จ. สตูล

    แผนที่ในเกาะหลีเป๊ะ 
    ถิ่นเดิมของชาวเลที่ ณ วันนี้
    ถูกโอบล้อมด้วยรีสอร์ทการท่องเที่ยว
  •   ตะวันรุ่งที่ไล่โว่ จ. กาญจนบุรี

    ไล่โว่ หรือที่แปลเป็นภาษาไทยว่า ผาหินแดง เป็นชุมชนคนโผล่งที่แวดล้อมด้วยขุนเขาและผืนป่า 
    อาณาเขตของตำบลไล่โว่เป็นส่วนหนึ่งของป่าทุ่งใหญ่นเรศวรแถบอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   การแข่งขันยิงหน้าไม้ของอาข่า

    การแข่งขันยิงหน้าไม้ในเทศกาลโล้ชิงช้าของอาข่า ในวันที่ 13 กันยายน 2554 ที่บ้านสามแยกอีก้อ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
 
  Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
Ethnic Groups Research Database
Sorted by date | title

   Record

 
Subject ม้ง,ระบบนิเวศน์ชุมชน,ความสัมพันธ์ทางสังคม,การเปลี่ยนแปลง,น่าน
Author วิญญู อินน้อย
Title ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศน์ชุมชนที่มีต่อความสัมพันธ์ทางสังคมของชนเผ่าม้ง : กรณีศึกษาบ้านดอยติ้ว ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน
Document Type วิทยานิพนธ์ Original Language of Text ภาษาไทย
Ethnic Identity ม้ง, Language and Linguistic Affiliations ม้ง-เมี่ยน
Location of
Documents
สำนักหอสมุดมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ Total Pages 112 Year 2545
Source หลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการจัดการมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Abstract

ศึกษาผลกระทบการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศน์ชุมชนที่มีต่อความสัมพันธ์ทางสังคมของชนเผ่าม้ง : กรณีศึกษาบ้านดอยติ้ว ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน พบว่า มีการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม การตามอารยธรรมตะวันตก การติดต่อสื่อสาร การเน้นบริโภคนิยม ทำให้เกิดการปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ วิถีชีวิต และความเป็นอยู่ในชุมชนม้งบ้านดอยติ้ว จากเดิมที่มีการผลิตแบบพอเพียง อาศัยพึ่งพากัน มีจารีตประเพณีวัฒนธรรมเป็นของตัวเองมาสู่การผลิตเพื่อขายและตอบสนองบริโภคนิยม และรับเอาวัฒนธรรมเมืองมาใช้แทนวัฒนธรรมดั้งเดิม ในอีกทางหนึ่งม้งบ้านดอยติ้วมีชีวิตที่สะดวกสบายมากขึ้นจากสาธารณูปโภคไฟฟ้า ประปา โทรทัศน์ และการติดต่อสื่อสารกับโลกภายนอก

Focus

ศึกษาพื้นฐานทางวัฒนธรรม ความเชื่อและการจัดการระบบนิเวศน์ชุมชน พัฒนาการทางด้านเศรษฐกิจ การเมือง และสังคม ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงระบบนิเวศน์ชุมชน ระบบความสัมพันธ์ทางสังคมและชีวิตความเป็นอยู่ของม้ง

Theoretical Issues

ผู้เขียนใช้กรอบแนวคิดการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคมและการเมือง จากนโยบายการพัฒนาประเทศที่เปลี่ยนจากเกษตรกรรมไปสู่อุตสาหกรรม การขยายตัวทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้เกิดการเอาทรัพยากรมาใช้อย่างมากมาย ระบบนิเวศน์และความสมดุลทางธรรมชาติมีการเปลี่ยนแปลง ธรรมชาติเริ่มเสื่อมโทรมลง ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ทางสังคม และวัฒนธรรม ซึ่งต้องปรับตัวตามสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไป (หน้า 14-15) สภาพนิเวศของบ้านดอยติ้วได้เปลี่ยนแปลงอันเนื่องมาจาก ม้งในหมู่บ้านและคนนอกได้ใช้ทรัพยากรในท้องถิ่นแบบไร้กฎเกณฑ์ ทำไร่เลื่อนลอย เก็บของป่าและล่าสัตว์ ทำให้ป่าถูกทำลายลงเป็นจำนวนมาก (หน้า 89) ทางรัฐบาลก็ขยายอำนาจการปกครองเข้ามา ส่งผลกระทบต่อชีวิตและวัฒนธรรมของม้งที่บ้านดอยติ้วในแง่ของเศรษฐกิจ เมื่อชาวบ้านได้ผลผลิตไม่พอเพียง และต้องปรับกิจกรรมทางเศรษฐกิจ เช่น เลี้ยงหมูแบบปล่อยไปทั่วอย่างแต่ก่อนไม่ได้ ต้องขังเอาไว้ในคอกและเอาอาหารมาเลี้ยงให้ ซึ่งต้องลงทุนสูงกว่า หรือปลูกลิ้นจี่และเลี้ยงวัวแทน หรือไม่ก็ต้องไปเป็นแรงงานในถิ่นอื่น ส่วนการสร้างบ้านก็ต้องหาวัสดุอื่น เช่นสังกะสีและอิฐบล็อกแทนไม้และไม้ไผ่ซึ่งเคยมีอยู่ในท้องถิ่นแต่กำลังหมดไป แม้แต่เสื้อผ้าก็ไม่อาจผลิตเองได้ ต้องซื้อจากตลาด (หน้า 93) แต่ในอีกด้านหนึ่ง บทบาทของผู้หญิงซึ่งเคยอยู่ต่ำต้อยกว่าผู้ชายก็มีบทบาทมากขึ้นจากการศึกษาจากรัฐ (หน้า 96)

Ethnic Group in the Focus

กลุ่มม้ง

Language and Linguistic Affiliations

บ้านม้งดอยติ้วจัดอยู่ในตระกูลจีนธิ-เบต (Sino-Tibetan Stock) มีภาษาพูดแต่ไม่มีภาษาเขียนเป็นของตนเอง ภาษาม้งอยู่ในตระกูล ม้ง-เมี่ยน หรือรู้จักกันในชื่อตระกูลภาษาเย้า ภาษาม้งที่พูดกันในหมู่บ้านดอยติ้วคือ ภาษาม้งเด๊อว (Hmong Daw) หรือภาษาม้งขาว บางส่วนพูดภาษาไทยภาคเหนือและภาษาไทยกลาง (หน้า 44)

Study Period (Data Collection)

ทำการศึกษา 2 ระยะคือ (หน้า 9) 1) ระยะแรก เริ่มตั้งแต่ตั้งหมู่บ้านดอยติ้ว ปี พ.ศ. 2506 จนมีการตัดถนนลาดยางเข้าสู่หมู่บ้านปี พ.ศ. 2527 2) ระยะที่สอง หลังปี พ.ศ. 2527 มีถนนลาดยาง ระบบไฟฟ้า และประปา จนถึงปัจจุบัน

History of the Group and Community

ม้ง แปลว่า "อิสรชน" ในอดีตอาศัยอยู่ในประเทศจีน มีอาณาจักรและกษัตริย์ ต่อมาราชวงศ์แมนจูมีนโยบายปราบม้งจึงอพยพลงสู่ทางใต้บริเวณลุ่มน้ำแดง มณฑลตังเกี๋ย เกิดสู้รบกับชาวญวนอีกจึงหนีกระจายอยู่ตามภูเขาสูงบริเวณแคว้นสิบสองจุไทยและสิบสองปันนา ม้ง บางกลุ่มอพยพไปอยู่บริเวณทุ่งไหหินในลาวและเดียนเบียนฟูในเวียดนาม ในปี พ.ศ. 2400 ได้อพยพเข้าสู่ประเทศไทย 3 จุดใหญ่ 1) แนวเมืองหนองคาย ห้วยทราย เชียงของเป็นจุดเริ่มแรกและมีจำนวนมาก 2) แนวสายบุรี-ปัว ทางทิศใต้ลงไป และ 3) แนวภูเขาหนองคาย-เลย ใกล้เวียงจันทร์เป็นจุดที่เข้ามาน้อยที่สุด ม้งกลุ่มแรกเดินทางไปตามแนวชายแดนพม่า แล้วมุ่งลงทางใต้สู่เชียงใหม่และแม่ฮ่องสอน กลุ่มที่สองเดินลงทางใต้ตามแนวพรมแดนประเทศลาวเข้าสู่เขตอำเภอทุ่งช้าง อำเภอปัว จังวัดน่าน แพร่และบ้านเข็กน้อยในจังหวัดเพชรบูรณ์ การสำรวจสำมะโนประชากรปี พ.ศ. 2526 มีหมู่บ้านม้ง 245 หมู่บ้าน ประชากรประมาณ 58,000 คน (หน้า 43) เริ่มตั้งถิ่นฐานที่ดอยติ้วครั้งแรก ปี พ.ศ. 2506 ประมาณ 50 ครอบครัว ประชากรประมาณ 200 กว่าคน โดยการนำของพ่อประสิทธิ์ อนัญญาวงศ์ จากนั้นมีการอพยพเข้ามาจากที่ต่างกันดังนี้ จากภูแว อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน จากบ่อหยวก อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน จากขุนน้ำว้า อำเภอบ่อเกลือ จังหวัดน่าน จากนาแล ประเทศลาว จากน้ำตวง อำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน จากเชียงฮุ้ง ประเทศลาว จากน้ำรี น้ำจ้าง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน

Settlement Pattern

ม้งมักตั้งหมู่บ้านระหว่าง 3,000-5,000 ฟุตจากระดับน้ำทะเล หมู่บ้านมักตั้งเป็นรูปเกือกม้า ทุกเรือนหันหน้าออกจากภูเขา และจะไม่สร้างบ้านซ้อนกันเพราะจะขวางประตูทางเข้าออกของผีเหย้า หมู่บ้านประกอบด้วยกลุ่มเรือนหลายหย่อมแต่ละหย่อมมี 7-8 หลังคาเรือน มีเรือนใหญ่ของคนสำคัญอยู่ตรงกลาง ตัวบ้านไม่นิยมทำรั้วบ้าน ปลูกเป็นโรงคลุมดินที่ทุบจนแน่น ยกพื้นสูงเฉพาะที่นอน ฝาบ้านใช้ไม้ฟากตั้งเรียงกัน หลังคามุงด้วยใบคาหรือใบก๊อ ภายในบ้านเตาไฟตั้งอยู่บนพื้นดินตรงกลางสำหรับผิงไฟและทำอาหาร ปัจจุบันรูปแบบบ้านเปลี่ยนแปลงไป โครงสร้างเหมือนบ้านคนไทยพื้นราบมากขึ้น (หน้า 45)

Demography

มีประชากรทั้งหมด 1,171 คน แยกเป็น ชาย 666 คน หญิง 555 คน

Economy

ม้งดอยติ้ว ทำเกษตรกรรมทั้งการเลี้ยงสัตว์และการทำไร่เลื่อนลอย ต้องโค่นไม้ทั้งหมดแล้วปล่อยทิ้งไว้ 1-2 เดือนจึงเผาให้โล่เตียน แล้วจึงปลูกในช่วงฤดูฝน พืชที่นิยมปลูกได้แก่ ข้าว ข้าวโพด ขิง ลิ้นจี่ สัตว์ที่นิยมเลี้ยงได่แก่ หมู ไก่ ม้า และโค นอกจากนี้ ยังมีการเย็บปักถักร้อยจำหน่ายกับนักท่องเที่ยวด้วย (หน้า 46)

Social Organization

ระบบวงศ์ตระกูลมีอิทธิพลต่อการจัดระเบียบกลุ่มสังคม และเป็นศูนย์กลางของวัฒนธรรมม้ง เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงพฤติกรรมต่างๆ ทางสังคม การเมืองและเศรษฐกิจ โครงสร้างวงศ์ตระกูลของม้ง นับถือและสืบวงศ์ตระกูลญาติฝ่ายผู้ชาย ลูกชายจะมาเป็นสมาชิกของตระกูล (แซ่) ของบิดา ลูกสาวจะเป็นสมาชิกของตระกูลของพ่อ จนถึงเวลาแต่งงานจึงกลายเป็นสมาชิกของตระกูลสามี แต่ละกลุ่มตระกูลจะมีการเลือกผู้นำเป็นตัวแทนไกล่เกลี่ย เมื่อเกิดกรณีพิพาท หลักเกณฑ์การเลือกผู้นำเผ่า จะคัดเลือกจากผู้ที่มีความรู้ความสามารถ และเป็นกลาง (หน้า 52) งานพิธีแต่งงาน เมื่อชายหญิงตกลงกันว่าจะใช้ชีวิตร่วมกัน ฝ่ายชายจะพาฝ่ายหญิงมาอยู่ด้วยกันก่อน วันรุ่งขึ้นจะส่งตัวแทนไปเจรจากับพ่อแม่ของฝ่ายหญิงให้รับรู้ว่าลูกสาวหายไปนั้น ได้ไปแต่งงานอยู่กินกับชายหนุ่มแล้ว จึงจะตกลงกันเรื่องสินสอดและวันแต่ง หากพร้อมจะเริ่มภายใน 3 วัน ระหว่างนั้นฝ่ายชายจะทำพิธีทางบ้านและสู่ขวัญ เมื่อถึงวันที่ 3 จะยกขบวนขันหมากไปบ้านของฝ่ายหญิง โดยจะต้องเข้าทางประตูหลังบ้าน และเสียเงินบริสุทธิ์ให้จำนวนหนึ่งเป็นค่าสินสอด เมื่อเสร็จพิธีแล้ว ฝ่ายชายสามารถเข้าออกได้ทุกประตู (หน้า 78)

Political Organization

ในแต่ละวงศ์ตระกูล จะมีผู้นำอาวุโส มีความรู้ความสามารถ เป็นกลางและเสียสละ โดยมีหน้าที่รับมอบอำนาจจากผู้ใหญ่บ้านให้ปกครองดูแลลูกหลานของตนเอง คอยปกป้องผลประโยชน์ของตระกูล และช่วยไกล่เกลี่ยการทะเลาะกันระหว่างคนในตระกูล หากไม่สำเร็จจะเป็นหน้าที่ของผู้ใหญ่บ้าน (หน้า 55)

Belief System

ม้งบ้านดอยติ้ว มีความเชื่อผูกพันกับเรื่องผี เชื่อว่าทุกส่วนในโลกมีสิ่งเร้นลับแอบแฝง การไปล่วงละเมิดโดยไม่บอกกล่าวชีวิตจะพบกับภัยพิบัติ แม้แต่ในบ้านเรือนจะมีผีบ้านผีเรือนคอยปกปักรักษาคนในบ้าน ให้พ้นภัยจากบรรดาผีที่บันดาลโรคภัยไข้เจ็บและความตาย ผีเหย้ายังคุ้มครองขวัญของพืชพันธุ์ สัตว์เลี้ยง เงินทอง ให้ครอบครัวอยู่เย็นเป็นสุข ประตูผี มีความสำคัญมาก เพราะม้งเชื่อว่าเมื่อตายลง วิญญาณของเขาจะต้องขออนุญาตประตูผีเพื่อลาจากบ้านไปสู่ปรโลก จึงต้องมีการเซ่นไหว้ด้วยไก่ตัวผู้ เอาขนไก่จุ่มเลือดไปติดไว้กับระดาษขาว (หน้า 45) งานเทศกาลปีใหม่ อยู่ในช่วงปลายเดือนธันวาคม ตรงกับวันแรม 15 ค่ำ เป็นช่วงสิ้นเดือนสุดท้ายของปีเก่า งานจะเริ่มตอนเย็นก่อนวันขึ้นปีใหม่ โดยทุกคนจะมารวมตัวกันที่บ้านของผู้อาวุโสของตระกูล ผู้อาวุโสจะอวยพรให้คนเข้าร่วมพิธีอยู่เย็นเป็นสุข โดยใช้ไก่มาวนรอบหัวผู้เข้าร่วม จากนั้นจึงฆ่าไก่ เอาเลือดมารวมรอบหัวอีกครั้ง เป็นการเอาสิ่งชั่วร้ายออกไปจากชีวิต เสร็จพิธีแล้วจึงโยนไก่ทิ้งไป หลังจากนั้นแต่ละบ้านจะเอาไก่และไข่ไก่ไว้ที่ประตูบ้านเพื่อเรียกขวัญของคนในบ้านและขวัญของพืชพันธุ์ผลผลิต เสร็จพิธีเอาไก่ไปฆ่า นำเอากระดูกมาเสี่ยงทาย ในวันขึ้นปีใหม่ แต่ละบ้านจะรีบตื่นแต่เช้าไปให้อาหารสัตว์ละตักน้ำ เพราะเชื่อว่าใครตื่นขึ้นมาทำงานก่อนครอบครัวจะพบแต่ความสุข ในช่วงเทศการปีใหม่เป็นโอกาสของคนหนุ่มสาว ได้พบปะพูดคุยสร้างความสัมพันธ์กันด้วย (หน้า 78)

Education and Socialization

ไม่ระบุรายละเอียด

Health and Medicine

ม้งบ้านดอยติ้ว มีการสืบทอดวิธีปฏิบัติบูชาเพื่อรักษาโรคภัยต่างๆ ทั้งรักษาโดยสมุนไพร และไสยศาสตร์ เช่น พิธีผูกข้อมือคนไข้ด้วยสานสิญจน์ ฝ้าย หรือใยกัญชง หากไม่ดีขึ้นก็คล้องด้วยกำไรคอ ข้อมือ หรือข้อเท้า ทำด้วยโลหะ (หน้า 46)

Art and Crafts (including Clothing Costume)

ในอดีต ม้งจะแต่งกาย โดยบ่งบอกถึงอัตลักษณ์ของตนเอง ผู้หญิงนุ่งกระโปรงอัดกลีบรอบตัว ยาวแค่เข่า ใช้ผ้าใยกัญชงหรือผ้าฝ้ายทอมือ เขียนลวดลายบาติคอันเป็นเอกลักษณ์ของม้ง ใส่เสื้อแขนยาวสีน้ำเงินหรือดำผ่าอกกลาง มีผ้าผูกเอวสีดำ ซึ่งพันรัดอย่างแน่นหนาหลายรอบ สวมที่รัดน่องสีดำ รวบผมตึงขึ้นผูกรวบไว้บนกลางกระหม่อม และเกล้าเป็นมวยใหญ่ สวมผ้าโพกศีรษะหรือหมวก ผู้ชาย สวมกางเกงสีดำหรือน้ำเงิน เป้าหย่อนลงมาเกือบถึงปลายขา เสื้อสีดำแขนยาวผ่าอกนิยมใช้ผ้ากำมะหยี่หรือผ้าฝ้าย สาบป้ายติดกระดุมเงินที่คอ และสาบอกที่ทับอยู่ด้านนอกอกซ้าย ตกแต่งด้วยลายปักที่สวยงาม ผ้าคาดเอวสีดำ ปักลวดลายที่ปลายทั้งสองด้านซึ่งทุกคนต้องใส่ แม้จะอยู่ที่บ้านหรือมีงานประเพณี (หน้า 74) ชุดเครื่องแต่งกายของม้งใช้เวลาในการจัดเตรียมมากและมีราคาแพง ตกชุดละ 5,000-10,000 บาท จึงมีการประยุกต์เอาชุดของวัฒนธรรมอื่นมาผสมผสาน ม้งในปัจจุบันนิยมแต่งกายแบบสากล และทรงผมที่เป็นแบบสากลมากขึ้น ด้วยเหตุผลความคล่องตัว สวยงาม ราคาถูก หาซื้อง่าย รวมถึง การปิดบังอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์ โดยเฉพาะวัยรุ่นมีการเปลี่ยนแปลงเกี่ยวกับการแต่งกายมากที่สุด ชุดประจำเผ่าม้งจะใส่ในงานพิธีที่สำคัญเท่านั้น (หน้า 75)

Folklore

ไม่มีข้อมูล

Ethnicity (Ethnic Identity, Boundaries and Ethnic Relation)

ไม่มีข้อมูล

Social Cultural and Identity Change

ในอดีต ความผูกพันทางสายเลือดและเพื่อนร่วมชุมชนมีความเอื้ออาทรอยู่ในระดับสูง การประกอบประเพณีพิธีกรรมของชุมชนแต่ละครั้ง จะมีคนเข้าร่วมจำนวนมาก ต่างให้ความร่วมมือในการพัฒนาชุมชน แต่ปัจจุบันประชากรมีจำนวนมากขึ้น มีการพบปะค้าขายกับคนต่างวัฒนธรรม ต้องทำงานหนักมากขึ้น เพื่อหารายได้มาจุนเจือครอบครัว ทำให้มีเวลาสนทนาแลกเปลี่ยนระหว่างกันลดน้อยลง ปฏิสัมพันธ์ภายนกลุ่มห่างเหิน ส่งผลต่อความผูกพันระบบเครือญาติลดลง เด็กก้าวร้าวไม่เชื่อฝังผู้ใหญ่ ความเชื่อเกี่ยวกับผีและสิ่งศักดิ์สิทธ์ลดลง ภูมิปัญญาดั้งเดิมเช่นการใช้สมุนไพรรักษาโรคก็ลดความสำคัญลง การรับรู้ข่าวสารทั้งวิทยุ โทรทัศน์ และระบบการศึกษาทำให้เปิดความคิดของประชาชนเป็นตัวของตัวเองมากขึ้น สตรีของชนเผ่าม้งเริ่มมีบทบาททางสังคมมากขึ้น (หน้า 58)

Critic Issues

ไม่มีข้อมูล

Other Issues

ไม่มี

Google Map

Map/Illustration

ตารางข้อมูลแสดงชนเผ่าในพื้นที่สูงของประเทศไทยจำแนกตามเผ่า ในปี 2538 (5) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับภาวะทางด้านเศรษฐกิจ กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (50) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบล ในส่วนบทบาทหน้าที่ในการดูแลสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ (55) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับ การลดลงของทรัยากรป่าไม้ กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (60) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับ การลดลงของทรัยากรสัตว์ป่า กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (61) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับ การใฃ้ที่ดินหลังจากที่ดินเสื่อมสภาพ และกั้นเขตระหว่างเขตพื้นที่ทำกินออกจากพื้นที่ป่า กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (63) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับ ทรัพยากรน้ำที่ใช้สำหรับบริโภค และการเกษตรกรรม (65) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับที่อยู่อาศัยของชนเผ่าม้ง (66) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการตัดถนนเข้าสู่ชุมชน กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (61) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับระบบไฟฟ้าเข้าสู่ชุมชน กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (70) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับระบบประปาเข้าสู่ชุมชน กับชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (72) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงภาษาม้งในปัจจุบัน (73) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงการแต่งกายของม้งใน ปัจจุบัน (75) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงประเพณีเทศกาลปี ใหม่ของม้งในปัจจุบัน (77) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงประเพณีการแต่งงาน ของม้งในปัจจุบัน (79) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงความเชื่อ/ศาสนา (80) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับความร่วมมือของประชาชนในปัจจุบัน (82) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการอพยพแรงงาน กับชีวิตความเป็น อยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (83) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศวิทยา ชุมชนกับความสัมพันธ์ชีวิตความเป็นอยู่และวิถีชีวิตในปัจจุบัน (85) ตารางความคิดเห็นของผู้เข้าร่วมสนทนากลุ่มและผู้ให้สัมภาษณ์ เกี่ยวกับบทบาทสตรีม้งในปัจจุบัน (86) แผนภูมิกรอบแนวคิดในการศึกษา (14) แผนภูมิโครงสร้างการบริหารงานภายในหมู่บ้านดอยติ้ว อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน (54) แผนภูมิประชากรบ้านดอยติ้ว อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน (56)

Text Analyst ชัยวัฒน์ ไชยจารุวณิช Date of Report 18 เม.ย 2556
TAG ม้ง, ระบบนิเวศน์ชุมชน, ความสัมพันธ์ทางสังคม, การเปลี่ยนแปลง, น่าน, Translator -
 
 

 

ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย
จารึกในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
งานวิจัยชาติพันธุ์ในประเทศไทย
บทความชาติพันธุ์
ข่าวชาติพันธุ์
เครือข่ายชาติพันธุ์
เกี่ยวกับเรา
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
แบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง