ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
  •   ความเป็นมาและหลักเหตุผล

    เพื่อรวบรวมงานวิจัยทางชาติพันธุ์ที่มีคุณภาพมาสกัดสาระสำคัญในเชิงมานุษยวิทยาและเผยแผ่สาระงานวิจัยแก่นักวิชาการ นักศึกษานักเรียนและผู้สนใจให้เข้าถึงงานวิจัยทางชาติพันธุ์ได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

  •   กลุ่มชาติพันธุ์และขอบเขตพื้นที่ที่จะสรุปงานวิจัยลงฐานข้อมูล

    ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน ในขั้นแรกนี้โครงการฯ เลือกเก็บเนื้อหา “กลุ่มชาติพันธุ์” ต่างๆ ที่ถูกมองว่าเป็น “ชนกลุ่มน้อย” ของประเทศไทย ฐานข้อมูลจึงไม่มีงานวิจัยที่เกี่ยวกับคนไทยภาคกลาง  ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือ และภาคใต้ และยังไม่ได้รวมงานวิจัยเกี่ยวกับ “ชาวจีนโพ้นทะเล” ในประเทศไทย ซึ่งได้มีสถาบันวิชาการอื่นรวบรวมไว้แล้ว เช่น สถาบันวิจัยสังคม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

    ภาพ-ข้าวห่อ อาหารของปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ. เชียงใหม่
  •   ฐานข้อมูลจำแนกกลุ่มชาติพันธุ์ตามชื่อเรียกที่คนในใช้เรียกตนเอง ด้วยเหตุผลดังต่อไปนี้ คือ

    1. ชื่อเรียกที่ “คนอื่น” ใช้มักเป็นชื่อที่มีนัยในทางเหยียดหยาม ทำให้สมาชิกกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ รู้สึกไม่ดี อยากจะใช้ชื่อที่เรียกตนเองมากกว่า ซึ่งคณะทำงานมองว่าน่าจะเป็น “สิทธิพื้นฐาน” ของการเป็นมนุษย์

    2. ชื่อเรียกชาติพันธุ์ของตนเองมีความชัดเจนว่าหมายถึงใคร มีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างไร และตั้งถิ่นฐานอยู่แห่งใดมากกว่าชื่อที่คนอื่นเรียก ซึ่งมักจะมีความหมายเลื่อนลอย ไม่แน่ชัดว่าหมายถึงใคร เช่น คำว่า “ลัวะ” ถูกใช้ในเรียกรวมในกลุ่ม ลเวือะ ลัวะ และปลัง เป็นต้น


    ภาพ-เยาวชนปกาเกอะญอ บ้านมอวาคี จ.เชียงใหม่

  •  

    จากการรวบรวมงานวิจัยในฐานข้อมูลและหลักการจำแนกชื่อเรียกชาติพันธุ์ที่คนในใช้เรียกตนเอง พบว่า ประเทศไทยมีกลุ่มชาติพันธุ์มากกว่า 62 กลุ่ม


    ภาพ-สุภาษิตปกาเกอะญอ
  •   การจำแนกกลุ่มชนมีลักษณะพิเศษกว่าการจำแนกสรรพสิ่งอื่นๆ

    เพราะกลุ่มชนต่างๆ มีความรู้สึกนึกคิดและภาษาที่จะแสดงออกมาได้ว่า “คิดหรือรู้สึกว่าตัวเองเป็นใคร” ซึ่งการจำแนกตนเองนี้ อาจแตกต่างไปจากที่คนนอกจำแนกให้ ในการศึกษาเรื่องนี้นักมานุษยวิทยาจึงต้องเพิ่มมุมมองเรื่องจิตสำนึกและชื่อเรียกตัวเองของคนในกลุ่มชาติพันธุ์ 


    ภาพ-สลากย้อม งานบุญของยอง จ.ลำพูน
  •   มโนทัศน์ความหมายกลุ่มชาติพันธุ์มีการเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาต่างๆ กัน

    ในช่วงทศวรรษของ 2490-2510 ในสาขาวิชามานุษยวิทยา “กลุ่มชาติพันธุ์” คือ กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมเฉพาะแตกต่างจากกลุ่มชนอื่นๆ ซึ่งมักจะเป็นการกำหนดในเชิงวัตถุวิสัย โดยนักมานุษยวิทยาซึ่งสนใจในเรื่องมนุษย์และวัฒนธรรม

    แต่ความหมายของ “กลุ่มชาติพันธุ์” ในช่วงหลังทศวรรษ 
    2510 ได้เน้นไปที่จิตสำนึกในการจำแนกชาติพันธุ์บนพื้นฐานของความแตกต่างทางวัฒนธรรมโดยตัวสมาชิกชาติพันธุ์แต่ละกลุ่มเป็นสำคัญ... (อ่านเพิ่มใน เกี่ยวกับโครงการ/คู่มือการใช้)



    ภาพ-หาดราไวย์ จ.ภูเก็ต บ้านของอูรักลาโว้ย
  •   สนุก

    วิชาคอมพิวเตอร์ของนักเรียน
    ปกาเกอะญอ  อ. แม่ลาน้อย
    จ. แม่ฮ่องสอน


    ภาพโดย อาทิตย์    ทองดุศรี

  •   ข้าวไร่

    ผลิตผลจากไร่หมุนเวียน
    ของชาวโผล่ว (กะเหรี่ยงโปว์)   
    ต. ไล่โว่    อ.สังขละบุรี  
    จ. กาญจนบุรี

  •   ด้าย

    แม่บ้านปกาเกอะญอ
    เตรียมด้ายทอผ้า
    หินลาดใน  จ. เชียงราย

    ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ถั่วเน่า

    อาหารและเครื่องปรุงหลัก
    ของคนไต(ไทใหญ่)
    จ.แม่ฮ่องสอน

     ภาพโดย เพ็ญรุ่ง สุริยกานต์
  •   ผู้หญิง

    โผล่ว(กะเหรี่ยงโปว์)
    บ้านไล่โว่ 
    อ.สังขละบุรี
    จ. กาญจนบุรี

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   บุญ

    ประเพณีบุญข้าวใหม่
    ชาวโผล่ว    ต. ไล่โว่
    อ.สังขละบุรี  จ.กาญจนบุรี

    ภาพโดยศรยุทธ  เอี่ยมเอื้อยุทธ

  •   ปอยส่างลอง แม่ฮ่องสอน

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ปอยส่างลอง

    บรรพชาสามเณร
    งานบุญยิ่งใหญ่ของคนไต
    จ.แม่ฮ่องสอน

    ภาพโดย เบญจพล  วรรณถนอม
  •   อลอง

    จากพุทธประวัติ เจ้าชายสิทธัตถะ
    ทรงละทิ้งทรัพย์ศฤงคารเข้าสู่
    ร่มกาสาวพัสตร์เพื่อแสวงหา
    มรรคผลนิพพาน


    ภาพโดย  ดอกรัก  พยัคศรี

  •   สามเณร

    จากส่างลองสู่สามเณร
    บวชเรียนพระธรรมภาคฤดูร้อน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   พระพาราละแข่ง วัดหัวเวียง จ. แม่ฮ่องสอน

    หล่อจำลองจาก “พระมหามุนี” 
    ณ เมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า
    ชาวแม่ฮ่องสอนถือว่าเป็นพระพุทธรูป
    คู่บ้านคู่เมืององค์หนึ่ง

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม

  •   เมตตา

    จิตรกรรมพุทธประวัติศิลปะไต
    วัดจองคำ-จองกลาง
    จ. แม่ฮ่องสอน
  •   วัดจองคำ-จองกลาง จ. แม่ฮ่องสอน


    เสมือนสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม
    เมืองไตแม่ฮ่องสอน

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ใส

    ม้งวัยเยาว์ ณ บ้านกิ่วกาญจน์
    ต. ริมโขง อ. เชียงของ
    จ. เชียงราย
  •   ยิ้ม

    แม้ชาวเลจะประสบปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย
    พื้นที่ทำประมง  แต่ด้วยความหวัง....
    ทำให้วันนี้ยังยิ้มได้

    ภาพโดยเบญจพล วรรณถนอม
  •   ผสมผสาน

    อาภรณ์ผสานผสมระหว่างผ้าทอปกาเกอญอกับเสื้อยืดจากสังคมเมือง
    บ้านแม่ลาน้อย จ. แม่ฮ่องสอน
    ภาพโดย อาทิตย์ ทองดุศรี
  •   เกาะหลีเป๊ะ จ. สตูล

    แผนที่ในเกาะหลีเป๊ะ 
    ถิ่นเดิมของชาวเลที่ ณ วันนี้
    ถูกโอบล้อมด้วยรีสอร์ทการท่องเที่ยว
  •   ตะวันรุ่งที่ไล่โว่ จ. กาญจนบุรี

    ไล่โว่ หรือที่แปลเป็นภาษาไทยว่า ผาหินแดง เป็นชุมชนคนโผล่งที่แวดล้อมด้วยขุนเขาและผืนป่า 
    อาณาเขตของตำบลไล่โว่เป็นส่วนหนึ่งของป่าทุ่งใหญ่นเรศวรแถบอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 

    ภาพโดย ศรยุทธ เอี่ยมเอื้อยุทธ
  •   การแข่งขันยิงหน้าไม้ของอาข่า

    การแข่งขันยิงหน้าไม้ในเทศกาลโล้ชิงช้าของอาข่า ในวันที่ 13 กันยายน 2554 ที่บ้านสามแยกอีก้อ อ.แม่ฟ้าหลวง จ.เชียงราย
 
  Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre
Ethnic Groups Research Database
Sorted by date | title

   Record

 
Subject คนลาว,พิธีกรรม,ความเชื่อ,ปู่เยอ, ย่าเยอ,ระบบผี,การช่วงชิงความหมาย,หลวงพระบาง,สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
Author ธีรวัฒน์ แก้วแดง
Title การช่วงชิงการให้ความหมายพิธีกรรมและความเชื่อ ปู่เยอ ย่าเยอ เมืองหลวงพระบาง สปป.ลาว
Document Type วิทยานิพนธ์ Original Language of Text ภาษาไทย
Ethnic Identity - Language and Linguistic Affiliations -
Location of
Documents
ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร Total Pages 140 Year 2545
Source หลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
Abstract

งานวิจัยชิ้นนี้ศึกษาประวัติศาสตร์ของพิธีกรรมความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ เมืองหลวงพระบาง สปป.ลาว โครงสร้างระบบผีในหลวงพระบาง เพื่อให้เห็นถึงกระบวนการเปลี่ยนแปลงบทบาทและหน้าที่ของพิธีกรรมความเชื่อดังกล่าว รวมทั้งศึกษากระบวนการต่อรอง ให้ความหมายใหม่ ของกลุ่มคนต่างๆ ในท้องถิ่นที่มีต่อพิธีกรรมปู่เยอ ย่าเยอ ในบริบทการพัฒนาสมัยใหม่ การวิจัยพบว่าพิธีกรรมความเชื่อ ปู่เยอ ย่าเยอ เป็นความเชื่อเกี่ยวกับผีบรรพบุรุษและผีอารักษ์ในชุมชน การให้ความหมายของพิธีกรรมเกิดขึ้นตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ดำเนินต่อไปไม่หยุดนิ่ง การให้ความหมายมีทั้งการกีดกัน กำจัดความเชื่อนี้ออกไปจากสังคม และความพยายามดึงพิธีกรรมนี้กลับเข้ามาในสังคมใหม่ ทำให้ความหมายและความเชื่อของพิธีกรรมเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม จากผีบรรพบุรุษ ผีอารักษ์ มาเป็นความเชื่อปัจเจกบุคคล ต่อมาเมื่อลาวเปลี่ยนแปลงการปกครอง เปิดประเทศเพื่อการท่องเที่ยว ความหมายของปู่เยอ ย่าเยอ กลับถูกใช้เพื่อดึงดูดเรื่องการท่องเที่ยวของลาว (หน้า ง – จ)

Focus

ศึกษาประวัติศาสตร์ของพิธีกรรมความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ เมืองหลวงพระบาง สปป.ลาว โครงสร้างระบบผีในหลวงพระบาง เพื่อให้เห็นกระบวนการเปลี่ยนแปลงบทบาทและหน้าที่ของพิธีกรรมความเชื่อดังกล่าว รวมทั้งศึกษากระบวนการต่อรอง ให้ความหมายใหม่ ของกลุ่มคนต่างๆ ในท้องถิ่นที่มีต่อพิธีกรรมปู่เยอ ย่าเยอ ในบริบทการพัฒนาสมัยใหม่ (หน้า ง, 7, 127)

Theoretical Issues

งานวิจัยชิ้นนี้ผู้วิจัยได้ใช้แนวคิดหลายแนวคิดมาอธิบายพิธีกรรมความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ ทั้งทฤษฎีศาสนาและความเชื่อ ที่มนุษย์มักใช้ความเชื่ออธิบายในสิ่งที่ไม่มีเหตุผล เชื่อว่ามีพลังอำนาจเหนือธรรมชาติที่เข้ามาควบคุมมนุษย์ บางสังคมเชื่อว่าเมื่อมนุษย์ตายแล้ว วิญญาณยังคงวนเวียนในฐานะผีบรรพบุรุษ และจะมีรูปแบบพิธีกรรมในการ “เข้าหา” อำนาจของสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่แตกต่างกันไป ชาวลาวสมัยโบราณเชื่อว่าผีกับมนุษย์อยู่ตรงข้ามกัน พื้นที่ของผีอยู่ข้างบน ส่วนมนุษย์อยู่ข้างล่าง ทฤษฎีพิธีกรรมที่เป็นสัญลักษณ์ที่สื่อถึงความเชื่อ อาจจะเป็นศาสนาหรือไม่ก็ได้ บทบาทหน้าที่ของพิธีกรรมต่อสังคมหนึ่งๆ จะแบ่งได้หลายประเภท และมักมีตำนานที่ถูกแต่งขึ้นเพื่ออธิบายการกำเนิดของพิธีกรรมและความเชื่อนั้นๆ อยู่เสมอ ทฤษฎีชายขอบในแง่ของมิติพื้นที่ทางความคิด เศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรม สังคมและสิ่งแวดล้อม ที่มีการช่วงชิงความหมายจากกลุ่มคนในสังคมต่างๆ ที่เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลาทั้งในอดีตและปัจจุบัน (หน้า 12 – 34)

Ethnic Group in the Focus

พื้นที่ศึกษา คือ เมืองหลวงพระบาง สปป.ลาว ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีความเชื่อและแสดงออกเรื่องความเคารพเรื่องปู่เยอ ย่าเยอมาช้านาน โดยกลุ่มคนที่ศึกษาประกอบด้วย (1) กลุ่มรัฐ ที่มีอำนาจในการจัดพิธีกรรม (2) กลุ่มชาวบ้านที่ศรัทธาพิธีกรรมและความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ (3) กลุ่มนักธุรกิจรายย่อยในพื้นที่ที่ไม่มีบทบาทมากในระบบเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ภาครัฐไม่ค่อยให้ความสนใจหรือรับรองความมั่นคงในอาชีพมากนัก (หน้า 9 – 10)

Language and Linguistic Affiliations

ไม่มีข้อมูล

Study Period (Data Collection)

ไม่มีข้อมูล

History of the Group and Community

ไม่มีข้อมูล

Settlement Pattern

คนลาวจะสร้างบ้านโดยเสาเรือนตั้งอยู่บนหิน เพื่อป้องกันปลวกจากดินทำลายเนื้อเสาไม้ (หน้า 38)

Demography

ไม่มีข้อมูล

Economy

ไม่มีข้อมูล

Social Organization

พิธีกรรมปู่เยอ ย่าเยอ สะท้อนภาพกลไกการจัดความสัมพันธ์ของคนในชุมชน เป็นแกนกลางการรวมกลุ่มของคนในชุมชน โดยเฉพาะเด็กและวัยรุ่นเพศชาย ให้ตระหนักถึงความเป็นชุมชนเดียวกัน ส่วนผู้ใหญ่หรือผู้อาวุโสจะใช้พิธีกรรมนี้ในการแสดงตัวตนการมีส่วนร่วมกับชุมชน (หน้า 85 – 87, 132)

Political Organization

ไม่มีข้อมูล

Belief System

ชาวลาวสมัยโบราณเชื่อว่าผีเป็นขั้วตรงข้ามของมนุษย์ในจักรวาล พื้นที่ของผีอยู่ข้างบน ส่วนคนอยู่ข้างล่าง ผีกับมนุษย์สัมพันธ์ใกล้ชิดกัน ผูกพันในรูปแบบความสัมพันธ์เชิงอำนาจกับพื้นที่ ผีมีอำนาจเหนือมนุษย์ ดังนั้นผีจึงมีอำนาจเหนือพื้นดินมนุษย์ เป็นความเชื่อแบบจิตนิยมที่เชื่อถือผีฟ้าผีแถน (เป็นผีบนสวรรค์มีอำนาจควบคุมสรรพสิ่ง) ผีบรรพบุรุษ ผีมเหสักข์หลักเมือง (คุ้มครองประชาชนในบ้านเมืองให้รอดพ้นจากภัยอันตราย) คนลาวสมัยโบราณเชื่อว่าคนตายแค่ร่างกายสลาย แต่ดวงวิญญาณยังอยู่ ยังติดต่อกับคนที่มีชีวิตอยู่เพื่อให้ความคุ้มครองดูแลลูกหลาน นั่นคือผีบรรพบุรุษ ผีบรรพบุรุษที่สำคัญได้แก่ ผีปู่เยอ ย่าเยอ ผีนาค เป็นต้น (หน้า 35 – 36, 43 – 45, 127) ต่อมาศาสนาพราหมณ์ – ฮินดู และพุทธ เข้ามาในสังคมลาว ผสมผสานกับความเชื่อดั้งเดิมจนเป็นพื้นฐานระบบความเชื่อสืบต่อกันมา ทำให้เกิดประเพณี พิธีกรรม แนวปฏิบัติเพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์เพื่อส่งผลดีกับตัวเองและสังคม เรียกพิธีกรรมนั้นว่า “ฮีตสิบสอง คองสิบสี่” ซึ่งเนื้อหาของพิธีกรรมฮีตสิบสองมีการเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยของสังคม ปรับเนื้อหาให้สอดคล้องตามหลักคำสอนของศาสนาพุทธมากขึ้น ส่วน “คองสิบสี่” เป็นสิ่งที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาจนเป็นหลักการสำคัญที่ทุกคนในสังคมต้องปฏิบัติทั้งชนชั้นปกครอง คนธรรมดา พระสงฆ์ (หน้า 35 – 36, 45 – 57, 127 - 129) พิธีกรรมความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ ได้รับการสนับสนุนจากสถาบันกษัตริย์ของลาว ให้ชาวบ้านที่อยู่ในพื้นที่หอผีเป็นผู้ดูแลและจัดพิธีกรรม กษัตริย์ถือว่าปู่เยอ ย่าเยอ เป็นผีบรรพบุรุษในตำนาน จึงมีพิธีกรรมเกี่ยวกับปู่ย่าทั้งงานบุญเดือน 5 งานเลี้ยงผีเดือน 6 และงานบุญเดือน 12 ต่อมาเมื่อลาวเปลี่ยนระบอบการปกครองมาเป็นสังคมนิยมในปี ค.ศ.1975 ระบบความเชื่อเกี่ยวกับผี พิธีกรรมที่ไม่เป็นวิทยาศาสตร์จะถูกห้าม พิธีกรรมและความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ ได้รับผลกระทบไปด้วย มีสภาพตกเป็นเป็นชายขอบ อยู่ภายใต้การชี้นำและความต้องการของรัฐ (หน้า 3 – 6) ความเชื่อผีปู่เยอ ย่าเยอ เป็นส่วนหนึ่งของความเชื่อเรื่องการนับถือผี คนลาวแบ่งผีออกเป็น 2 ระดับคือผีร้ายและผีดี โดย ปู่เยอ ย่าเยอ ถูกจัดอยู่ในกลุ่มผีดี เป็นผีบรรพบุรุษ ซึ่งเชื่อกันว่าปู่เยอ ย่าเยอ เป็นผู้ที่มีพลังบันดาลความอุดมสมบูรณ์ให้กับชุมชน ต้องมีพิธีกรรมเลี้ยงผีปู่ย่าอยู่เสมอ ไม่เช่นนั้นอาจเกิดปัญหาต่างๆ ตามมาได้ พิธีกรรมปู่เยอ ย่าเยอ ในอดีต เริ่มจากการนำหุ่นปู่เยอ ย่าเยอ สิงขร ออกมาฟ้อนในงานบุญเดือน 5 หรืองานบุญปีใหม่ลาว เดือน 6 จะมีพิธีเลี้ยงผี จัดที่หอผีปู่เยอ ย่าเยอ ในวัดอาฮาม จากนั้นงานบุญเดือน 12 ก็จะนำหุ่นออกมาฟ้อนร่วมงานบุญเดือน 12 อีกครั้ง (แต่เมื่อลาวเปลี่ยนการปกครองมาเป็นระบอบสังคมนิยม การจัดงานบุญเดือน 12 จึงถูกล้มเลิกไป – ดูรายละเอียดของพิธีกรรมโดยละเอียดได้ที่หน้า 70 - 76) ผู้ประกอบพิธีกรรม เรียกกันในภาษาลาวว่า “ขวัญจ้ำ” มีหน้าที่กำกับดูแลพิธีกรรม เชิญวิญญาณปู่ย่าลงมาร่วมพิธีกรรม ฝึกหัดการเชิดหุ่น ระดมทุนเพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการประกอบพิธีกรรม การจะเป็น “ขวัญจ้ำ” ได้ ต้องมีคุณสมบัติเป็นลูกหลานเกี่ยวข้องกับขวัญจ้ำคนก่อน รู้รายละเอียดของพิธีกรรม มีคุณธรรม ได้รับการยอมรับจากวิญญาณปู่เยอ ย่าเยอ ผ่านการเข้าทรง ซึ่งขวัญจ้ำส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (หน้า 76 – 79) นอกจากนี้บทบาทของ “ขวัญจ้ำ” ยังเป็นหัวหน้าเครือข่ายความสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงกลุ่มบุคคลต่างๆ ให้เข้ามามีส่วนร่วม ในพิธีกรรมนี้ผ่านการระดมทุนจากผู้ศรัทธาอีกด้วย (หน้า 81) กลุ่มผู้ศรัทธาในปู่เยอ ย่าเยอ เริ่มจากกลุ่มเครือญาติ พัฒนามาเป็นชุมชนเมืองที่ใหญ่ขึ้น มีกลุ่มผู้ศรัทธาทั้งในเมืองหลวงพระบาง และต่างเมืองต่างแขวงในลาว รวมทั้งในต่างประเทศ ผู้ศรัทธามีทั้งข้าราชการในระบบ ชาวบ้าน พ่อค้า เมื่อมีงานบุญก็จะมาเข้าร่วมเสมอ หรือส่งเงินมาร่วมทำบุญด้วย (หน้า 79 – 80) พิธีกรรมและความเชื่อในปู่เยอ ย่าเยอ แบ่งออกเป็นความสัมพันธ์ในระดับต่างๆ (1) ระดับปัจเจกบุคคล มีการแสดงออกบนบานศาลกล่าวตามความต้องการของตน เช่น การรักษาโรคที่ไม่ทราบสาเหตุ คุ้มครองชีวิต ความปลอดภัยในการเดินทาง คุ้มครองครอบครัว การค้าขายให้ได้กำไร (หน้า 104 – 107) (2) ระดับครอบครัว – ตระกูล คือความเชื่อที่ว่าปู่เยอ ย่าเยอ เป็นผีบรรพบุรุษ คุ้มครองลูกหลานให้ปลอดภัยจากอันตราย (3) ระดับชุมชน ปู่เยอ ย่าเยอ คือผีอารักษ์เมือง ทำหน้าที่คุ้มครองบ้านเมือง สมาชิกในชุมชน (หน้า 81 – 85) ตำนานปู่เยอ ย่าเยอ เป็นสิ่งที่สะท้อนความคิด ความเชื่อ ของชาวหลวงพระบางในอดีตออกมา เช่น (1) ตำนานความเชื่อเรื่องต้นกำเนิดของมนุษย์และชนชาติ ทั้งความเชื่อเรื่องมนุษย์เกิดมาจากธรรมชาติจากหมากน้ำเต้า ปุง หรือมีมนุษย์คู่แรกที่เป็นผู้ให้กำเนิดเผ่าพันธุ์ นั่นคือปู่เยอ ย่าเยอ หรือ เชื่อว่าอำนาจของแถนเป็นผู้ที่สร้างมนุษย์ (2) ตำนานความเชื่อเกี่ยวกับอำนาจของความอุดมสมบูรณ์ เชื่อว่ามีอำนาจที่คอยกำหนดความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ ของชุมชน พิธีกรรมเลี้ยงปู่เยอ ย่าเยอ ในช่วงเดือน 6 ของลาว เป็นพิธีกรรมที่แสดงถึงความกตัญญูต่อความดีของปู่เยอ ย่าเยอ (3) ตำนานความเชื่อเกี่ยวกับขวัญ ขวัญ คือแหล่งกำเนิดของพลังชีวิต ความเชื่อเรื่องขวัญของลาวจะผูกพันกับความเชื่อเรื่องผี แถน และความอุดมสมบูรณ์ ในพิธีกรรมเลี้ยงปู่เยอ ย่าเยอ ความเชื่อเรื่องขวัญแสดงออกมาในรูปแบบการจัดพิธีกรรมเซ่นไหว้อย่างละเอียด ให้วิญญาณปู่ย่าทั้งสองพอใจ (4) ตำนานความเชื่อในยุคอุดมคติและการปลดปล่อย ปู่เยอ ย่าเยอ เป็นภาพตัวแทนของการปลดปล่อยมนุษย์ให้รอดพ้นจากความทุกข์ยากลำบาก ทั้งเรื่องสัตว์ร้าย ภัยธรรมชาติ การขโมยไฟเพื่อมาให้แสงสว่างกับโลกมนุษย์ (5) ความเชื่อเกี่ยวกับการนับถือผี ผีเป็นอำนาจภายนอกที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับชีวิตมนุษย์ ปู่เยอ ย่าเยอ ถือเป็นผีบรรพบุรุษประจำเครือญาติ เมื่อเครือญาติขยายออกไปก็ถือเป็นผีอารักษ์ประจำเมือง (หน้า 63 – 68)

Education and Socialization

ตำนานปู่เยอ ย่าเยอ จัดอยู่ในประเภทนิยายปรัมปรา เช่น ตำนานปู่เยอ ย่าเยอสร้างโลกเกิดจากคำถามว่าโลกเกิดมาได้อย่างไร นิยายปรัมปราเรื่อง “ปู่เยอ ย่าเยอ ลงมาเมืองลุ่ม” อธิบายให้เห็นภาพสองเฒ่าที่เป็นมนุษย์คู่แรกของโลก เป็นผู้สร้างโลก ให้กำเนิดสรรพสิ่ง คนลาวถือว่าปู่เยอ ย่าเยอ เป็นต้นกำเนิดของคนลาว เมื่อสร้างพื้นดินเกิดขึ้นแล้วจึงมีตำนานเกี่ยวกับกำเนิดของมนุษย์เรื่อง “หมากน้ำเต้าปุง” เมื่อมนุษย์เกิดขึ้นแล้ว การต่อสู้ดิ้นรนเอาชีวิตรอดจากภัยต่างๆ ทั้งภัยจากสัตว์ร้ายและภัยธรรมชาติจึงเกิดขึ้น นิยายปรัมปราเรื่อง “ปู่เยอ ย่าเยอลงมาเมืองลุ่ม” กล่าวถึงวีรกรรมสองเฒ่าในการปราบสัตว์ร้าย “มีแต่ปู่เยอ ย่าเยอ ที่หาญกล้าออกไปไล่ฆ่าสัตว์ทั้งสอง” นอกจากนี้ปู่เยอ ย่าเยอ ยังทำหน้าที่ให้ความอบอุ่นแก่มนุษย์ ด้วย “การขโมยไฟมาให้โลกมนุษย์” เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างบ้านเมือง (หน้า 58 – 63)

Health and Medicine

ไม่มีข้อมูล

Art and Crafts (including Clothing Costume)

ไม่มีข้อมูล

Folklore

ไม่มีข้อมูล

Ethnicity (Ethnic Identity, Boundaries and Ethnic Relation)

ไม่มีข้อมูล

Social Cultural and Identity Change

หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบสังคมนิยมในเดือนธันวาคม ค.ศ.1975 “การปฏิวัติทางวัฒนธรรม” ของพรรคประชาชนปฏิวัติลาว ทำให้พิธีกรรมความเชื่อเรื่องปู่เยอ ย่าเยอ ได้รับผลกระทบตามไปด้วย เนื่องจากผู้ปกครองเห็นว่าเป็นความงมงาย สิ้นเปลือง ขัดกับหลักวิทยาศาสตร์ ทำให้พิธีกรรมถูกจำกัดให้เล็กลงและถูกควบคุมโดยรัฐ ผู้ที่เกี่ยวข้องกับพิธีกรรมถูกส่งไปอบรมอุดมการณ์ใหม่ ขณะที่การเปลี่ยนแปลงระบบเศรษฐกิจมาเป็นระบอบสังคมนิยมก็ทำให้พิธีกรรมความเชื่อดั้งเดิม ไม่มีผลต่อการเพิ่มผลผลิต ถูกลดความสำคัญลงไปด้วย จนกระทั่งเมื่อหลวงพระบางได้รับการยอมรับให้เป็นเมืองมรดกโลกในปี ค.ศ.1998 เป็นเมืองแห่งการท่องเที่ยว พิธีกรรมและความเชื่อปู่เยอ ย่าเยอ จึงถูกรื้อฟื้นขึ้นมาอีกครั้ง มีการประดิษฐ์สร้างใหม่ให้ตอบสนองต่อตลาดการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมร่วมสมัย แสดงให้เห็นถึงความเป็นรากเหง้าขั้นพื้นฐานของเมืองหลวงพระบาง (หน้า 89 – 93,96 – 99) ปู่เยอ ย่าเยอ ถูกเลือกให้เป็นสัญลักษณ์หนึ่งในการอธิบายถึงความเป็นมรดกโลกและเป็นวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าของลาว บางครั้งถูกยกให้เป็นผีบรรพบุรุษของชาติเลยทีเดียว ขณะเดียวกันก็กลายเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมที่แสดงความเป็นลาว เป็นหลวงพระบาง และเป็นมรดกโลก เป็นช่องทางให้นักธุรกิจผลิตตุ๊กตาปู่เยอ ย่าเยอ ออกขาย โดยไม่ถือว่าเป็นการลบหลู่ผี ทำให้ปู่เยอ ย่าเยอ มีตัวตน จับต้องได้ ไม่ต้องอาศัยจินตนาการ นักท่องเที่ยวที่ซื้อไปส่วนใหญ่จะตั้งไว้ที่ห้องรับแขกเพื่อแสดงว่าเคยมาหลวงพระบางแล้ว (หน้า 108 – 113)

Critic Issues

ไม่มีข้อมูล

Other Issues

ไม่มีข้อมูล

Google Map

Map/Illustration

งานวิจัยนี้มีภาพประกอบเพื่อให้เข้าใจความหมายของพิธีกรรมปู่เยอ ย่าเยอมากยิ่งขึ้น เช่น ภาพที่ 2 หน้า 146 แสดงถึงพิธีกรรมการเชิญปู่เยอ ย่าเยอ ออกมาร่วมงานบุญเดือน 5 ณ หอผีปู่เยอ ย่าเยอ หรือ รูปที่ 14 หน้า 152 ที่แสดงถึงหนังสือแนะนำเรื่องปู่เยอ ย่าเยอ ที่นำเสนอสัญลักษณ์ชาติเข้าสู่เวทีโลกาภิวัตน์

Text Analyst สิทธิพร จรดล Date of Report 00 543
TAG คนลาว, พิธีกรรม, ความเชื่อ, ปู่เยอ, ย่าเยอ, ระบบผี, การช่วงชิงความหมาย, หลวงพระบาง, สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว, Translator -
 
 

 

ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย
จารึกในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
งานวิจัยชาติพันธุ์ในประเทศไทย
บทความชาติพันธุ์
ข่าวชาติพันธุ์
เครือข่ายชาติพันธุ์
เกี่ยวกับเรา
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
แบบสอบถาม
คำถามที่พบบ่อย


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง