วิดีโอชาติพันธุ์

พิธีเลี้ยงผีประตูหมู่บ้าน กลุ่มชาติพันธุ์อาเคอะ

กลุ่มชาติพันธุ์/ชุมชนชาติพันธุ์ :

อาเค๊อะ

สถานที่:

บ้านห้วยน้ำขุ่น หมู่ที่ 16 ต.ท่าก๊อ อ.แม่สรวย จ.เชียงราย

พิธีกรรมเลี้ยงผีประตูหมู่บ้าน

          ในเดือนเมษายนของทุกปี “จยื่อมา” หรือผู้นำทางพิธีกรรมจะเป็นผู้กำหนดวันฤกษ์ดีคือ วันไก่ (การนับวันของกลุ่มชาติพันธุ์อาเค๊อะ 1 สัปดาห์มี 12 วัน โดยใช้สัตว์ 12 ตัว เป็นชื่อเรียก ได้แก่ ไก่ หมู หนู วัว เป็นต้น) และประกาศวันที่จะทำพิธีไหว้ผีประตูหมู่บ้าน ซึ่งเป็นวันที่คนในชุมชนต้องเว้นจากการทำไร่ ทำสวน พิธีกรรมนี้มีเฉพาะผู้ชายเท่านั้น ผู้หญิงไม่สามารถเข้าร่วมได้

          ช่วงเช้ามืดของวันทำพิธี ผู้ชายในหมู่บ้านจะช่วยกันถางหญ้า เตรียมพื้นที่สำหรับทำพิธีกรรมทางประตูตะวันออก ช่วยกันนำไม้ไผ่มาสานเป็นคบไฟและตะแหลว นำไปติดที่ต้นไม้ทางประตูตะวันตกซึ่งเป็นทางไปสุสาน ขณะเดียวกันที่บ้านของจยื่อมา (คนปัจจุบันชื่อ ยูปอ เฮปู) ไก่ถูกนำมาฆ่าและนำไปใช้ในการทำอาหารสำหรับจยื่อมาและผู้ช่วยประกอบพิธี หลังจากนั้นจะทำนายดวงของหมู่บ้านโดยใช้กระดูกคางไก่ ถ้ามีจุดสีขาว หมายความว่า หมู่บ้านจะมีความอุดมสมบูรณ์ตลอดทั้งปี ส่วนกระดูกน่องไก่ถูกอธิบายถึงความสัมพันธ์ของคนในหมู่บ้าน โดยดูจากรูบนกระดูกต้องมีสี่รู ข้างละสองรู กระดูกด้านซ้าย หมายถึง ความสามัคคีกลมเกลียวของคนในหมู่บ้าน กระดูกด้านขวา หมายถึง ชะตาของเจ้าบ้านว่าจะเกิดสิ่งดีหรือร้ายขึ้นกับตัวเอง หากไม่มีรูบนกระดูกไก่ด้านขวาแสดงว่าจะมีคนปองร้ายกับครอบครัวเจ้าบ้าน เมื่อทำนายกระดูกไก่และทานอาหารเสร็จจยื่อมาและผู้ช่วยจะเดินขึ้นไปที่ประตูตะวันออกบริเวณที่จัดพิธีต่อไป

          ส่วนผู้ชายที่มาร่วมพิธี ช่วยกันทำแท่นประกอบพิธี แก้วน้ำและสร้อยเงินสร้อยทองซึ่งทำจากไม้ไผ่ ในระหว่างนั้นก็จะจัดเตรียมอุปกรณ์ในการทำครัว เตรียมก่อไฟและต้มน้ำรอ ประมาณ 11.00 น. จยื่อมาเดินขึ้นมาบริเวณที่จัดพิธีพร้อมกับไก่สองตัว (ตัวผู้และตัวเมีย) ส่วนผู้ชายที่มาร่วมพิธีต่างช่วยกันจับหมูและมัดขาไว้(ต้องเป็นตัวเมียเท่านั้น เพราะสามารถขยายพันธุ์ต่อไปได้ เปรียบเสมือนความเจริญรุ่งเรืองไปข้างหน้า) จากนั้นจยื่อมาท่องบทสวดบูชาพร้อมกับดึงขนไก่และขนหมูวางไว้บนแท่นประกอบพิธี แล้วใช้ไม้ตีหัวไก่จนตายนำเลือดหยดไว้รอบๆ แท่นประกอบพิธี ส่วนหมูถูกนำมาเชือดและนำเลือดใส่ชามวางหน้าแท่นประกอบพิธีเช่นกัน บนแท่นประกอบพิธีกรรมจึงประกอบไปด้วย 

               1.จานใส่ข้าวสารและเกลือ 

               2.เลือดหมูที่ได้จากการฆ่าหมูในพิธี              

               3.ขนไก่และขนหมูที่ถูกฆ่าในพิธี เพื่อเป็นการส่งวิญญาณไก่และหมู

           หลังจากนั้น ชาวบ้านจะนำตับหมูมาวางหน้าแท่นประกอบพิธีเพื่อให้จยื่อมาทำนาย ซึ่งได้ทำนายว่า เงินทองในหมู่บ้านจะดี ทำมาค้าขายขึ้น คนในหมู่บ้านมีความสามัคคีดีและจะมีอายุยืน ซึ่งถือได้ว่าในปีนี้มีแต่สิ่งดีๆ ไม่มีสิ่งร้ายใดๆ เมื่อทำนายเสร็จนำไก่และหมูมาต้มให้สุกแล้ววางหน้าแท่นประกอบพิธีอีกครั้งเพื่อให้จยื่อมาท่องบทสวดบูชา เสร็จแล้วจึงนำไก่และหมูไปประกอบอาหารเพื่อเลี้ยงคนที่มาร่วมงาน โดยมีการจับกลุ่มนั่งล้อมวงตามลำดับอาวุโส จยื่อมาและผู้ช่วยจะนั่งอยู่กลุ่มเดียวกัน ในขณะที่รับประทานอาหารจยื่อมาจะนำกระดูกไก่ส่วนน่องและคางมาทำนายสภาพฝนฟ้าอากาศและความเป็นอยู่ของชาวบ้าน เมื่อรับประทานอาหารกันเสร็จแล้ว จยื่อมาจะสวดหน้าแท่นประกอบพิธีอีกครั้งและนำตะเกียบที่รับประทานอาหารมาทำนาย ด้วยการวางไขว้กันไปมาดูตำแหน่งการวางสุดท้ายว่าจะเป็นอย่างไร ลงท้ายพอดีหรือไม่ จึงเป็นอันเสร็จพิธี