อายพิศม์: ที่มาของโรคก่อนเชื้อโรค

อายพิศม์: ที่มาของโรคก่อนเชื้อโรค

ทฤษฎีว่าด้วยไอพิษที่ระเหยจากดินและพืช หรือสิ่งโสโครก (Miasmatic Theory) ทำให้เกิดโรค เป็นความคิดความเชื่อที่สืบทอดกันมานาน ในเอกสารสมัยก่อนมีการเรียกไอระเหยเหล่านี้ว่า “อายพิศม์” ทฤษฎีดังกล่าวเป็นความเชื่อที่มีร่วมกันในหลายวัฒนธรรม ก่อนที่แพทย์จะรู้จักเชื้อโรค เช่น ในยุโรป จีน และอินเดีย เป็นต้น โดยเชื่อว่า “อายพิศม์” นั้น เป็นที่มาของโรคระบาดอย่างอหิวาตกโรคและไข้จับสั่น เป็นต้น

ประเทศจีน แนวคิดในลักษณะของอายพิศม์ เป็นแนวคิดเก่าแก่ที่พูดเรื่องสาเหตุของความเจ็บไข้ได้ป่วย โดยปรากฏอยู่ในบันทึกท้องถิ่นและงานวรรณกรรม อายพิศม์ที่ทำให้เกิดโรคนี้ มีชื่อเรียกที่หลากหลายในวัฒนธรรมจีน คำอธิบายโดยมากจะออกมาในทำนองเรื่องอากาศที่เป็นพิษ ดังนั้นจึงโยงไปเรื่องความเจ็บป่วยอันเกิดจากสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะในตอนใต้ของจีนตามแนวเขาที่มีลักษณะร้อนชื้นและอับลม ความรู้โบราณยังเชื่อว่ามูลของแมลงจะสร้างมลพิษให้อากาศ สายหมอก สายน้ำ และผืนป่าลึกมีสภาพแวดล้อมเหมาะสมต่อการเป็นแหล่งกำเนิดของอายพิศม์

ในยุโรปทฤษฎีนี้ปรากฏให้เห็นเป็นรูปธรรมจากแต่งตัวของแพทย์ที่ใส่หน้ากากเพื่อป้องกันการสูดอายพิศม์ที่อยู่รอบๆ ผู้ป่วยหรือบริเวณที่มีผู้ป่วยนับตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ ๑๕ เป็นต้นมา มาตรการป้องกันอายพิศม์ในเวลานั้นมักใช้วิธีการทำให้อากาศถ่ายเทจากอาคาร จัดระบบน้ำเสียให้ทิ้งไกลจากเมือง กำจัดแหล่งน้ำท่วมขัง ความเชื่อในเรื่องทฤษฎีอายพิศม์ดำเนินเรื่อยมา

กระทั่งราวกลางคริสต์ศตวรรษที่ ๑๙ ทฤษฎีเชื้อโรค (Germ Theory) ที่เชื่อว่าโรคเกิดจากสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก ได้เข้ามาท้าทายความเชื่อนี้ในวงการแพทย์ในโลกตะวันตก แต่หมอจำนวนมากยังคงเชื่อมั่นในทฤษฎีอายพิศม์อยู่ อย่างไรก็ดีความเชื่อในทฤษฎีนี้ก็นำไปสู่การปรับปรุงสภาพแวดล้อมในโรงพยาบาลในเวลานั้น ซึ่งเป็นผลดีต่อสุขภาพของผู้ป่วย จนกระทั่งปลายศตวรรษที่ ๑๙ ทฤษฎีอายพิศม์ได้ถูกท้าทายจากการค้นคว้าทดลองจากหลายคน อาทิ จอห์น สโนว์ ที่สืบสวนการระบาดของอหิวาตกโรคในลอนดอน หรือการทดลองของหลุยส์ ปาสเตอร์ในเรื่องเชื้อโรค และการค้นพบเชื้อโรคแอนแทรกซ์ อหิวาตกโรค และวัณโรค ของโรเบิร์ต น็อกซ์

ในประเทศไทยเองก็มีความเชื่อเช่นนี้เหมือนกัน ตัวอย่างเช่น ไข้ชนิดหนึ่งในทางภาคเหนือและอีสานของไทยที่เรียกว่า “ไข้หมากไม้” โดยเชื่อว่าเกิดจากการหมักหมมของใบไม้ ต้นไม้ และพืชต่างๆ ที่อยู่ในโคลนตม คนที่ไม่แข็งแรงเมื่อได้รับพิษเข้าไปก็จะเกิดอาการไข้ มักเกิดในช่วงเปลี่ยนฤดูกาลหรือช่วงที่ผลไม้ออกมากๆ ทั้งยังเชื่อกันว่ามักจะเกิดในช่วงที่ฝนตกใหม่ๆ หรือช่วงปลายฝน

เอกสารอ้างอิง
Miasma Theory [Online] (n.d.) Available from: http://aboutviruses.weebly.com/miasma-theory.html[23 March 2017]
Miasma Theory [Online] (n.d.) Available from: http://research.omicsgroup.org/index.php/Miasma_theory[23 March 2017]


admin