Will to Live: AIDS Therapies and the Politics of Survival

อ่าน กัน มัน ดี Anthropology Review ตอน...
 
Will to Live: AIDS Therapies and the Politics of Survival
Author: João Bieh / Photographer: Torben Eskerod
Call Number: RA643.86.B6B54 2007
 
รีวิวโดย   บัณฑิต ศิริรักษ์โสภณ  นักวิจัยโครงการเมธีวิจัยอาวุโส สกว. ศาสตราจารย์ ดร.เสมอชัย พูลสุวรรณ
 
สถานการณ์เอชไอวียังคงเป็นปัญหาสำคัญของหลายประเทศ ในกรณีของบลาซิลพบว่ามีผู้ติดเชื้อเอชไอวีสูงกว่า 1 ล้านคน ในปี 1996 รัฐบาลได้ดำเนินนโยบายให้ผู้ป่วยทุกคนเข้าถึงยาต้านไวรัสได้ฟรี แม้หลายฝ่ายจะโฆษณาถึงความสำเร็จในการลดจำนวนผู้ติดเชื้อลง แต่คำถามที่ตามมาคือ ทำไมถึงยังเห็นผู้คนออกมาตายตามท้องถนนไม่เว้นแต่ละวัน ทำไมจึงเกิด “สถานสงเคราะห์” รองรับคนที่ถูกครอบครัวทิ้ง คนตกงาน คนไร้บ้าน คนป่วยที่ถูกปล่อยให้รอวันตาย เกิดขึ้นอยู่ทั่วประเทศ และทำไม “เอดส์” จึงเป็นโรคที่เผยให้เห็นความบกพร่องของระบบสาธารณสุขภายใต้เศรษฐกิจการเมืองของบลาซิล
 
ชาติพันธุ์วรรณาเล่มนี้เกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่าง โจอาว บีห์ล (João Biehl) นักมานุษยวิทยาการแพทย์แห่งมหาวิทยาลัย พรินซ์ตัน และ ทอร์เบน เอสเคอรอด (Torben Eskerod) ช่างภาพอิสระชาวเดนมาร์ก บีห์ลมุ่งสนใจกลุ่มคนยากจนที่ติดเชื้อเอชไอวีในเมืองหนึ่งที่อยู่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศบลาซิล “บนท้องถนน มีคนเสียชีวิตจากการติดเชื้อเอดส์ไอวีให้เห็นอยู่เสมอ” (p. 28) แน่นอนว่าส่วนใหญ่เป็นคนจนและคนไร้บ้าน “มีคนตายไปหลายคนและมีคนหน้าใหม่ที่ยังคงร้องขอความช่วยเหลือ” (p. 146) ชาติพันธุ์วรรณาเล่มนี้เป็นตัวอย่างการเก็บข้อมูล “สนาม” จากคนหลายกลุ่มที่อยู่ในหลายพื้นที่ เช่น เจ้าหน้าที่รัฐ แพทย์ ผู้ติดเชื้อ อาสาสมัคร ฯลฯ ด้วยวิธีเข้าไปสังเกตอย่างยาวนานระหว่างปี 1997 ถึง 2005 โดยได้พูดคุย เก็บประวัติชีวิต และภาพถ่ายขาวดำเพื่อนำเสนอเรื่องราวผู้ติดเชื้อเอชไอวีทั้ง 22 คน ใช้วิธีถ่ายภาพทั้งก่อนและหลังจากที่ผู้ป่วยได้รับการรักษาด้วยยาต้านไว้รัส (ARVs) ผู้ติดเชื้อทั้ง 7 คนจากทั้งหมดยังคงมีชีวิตอยู่ในปี 2005 การกลับไปสำรวจภาคสนามซ้ำ ๆ ได้ทำให้นักมานุษยวิทยาเห็นถึงความเปลี่ยนแปลงของผู้คนและความซับซ้อนของเงื่อนไขเชิงโครงสร้าง (p. 47)
 
บีห์ลแสดงให้เห็นโครงสร้างเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศที่ส่งผลต่อชีวิตของผู้คนในระดับชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะ “ตลาด” ที่ทำงานผ่านอุตสาหกรรมยาข้ามชาติ หน่วยงานผู้สนับสนุนทุนระหว่างประเทศ ประชาสังคม สนธิสัญญาการค้าระหว่างประเทศ งานชิ้นนี้ยังเผยให้เห็นว่าองค์กรทางสังคม เจตจำนงทางการเมือง และความร่วมมือระหว่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมใหม่และโลกาภิวัตน์ ได้มีส่วนประกอบสร้างสถาบันทางสังคมใหม่ได้อย่างไร ไม่ว่าจะด้วยการปรับเปลี่ยนนิยามของ “พลเมือง” ให้กลายเป็นเพียง “ผู้บริโภค” หรือ “บุคคล” ถูกทำให้เป็น “ชายขอบ” ผ่านนโยบายสาธารณสุข เช่น การผลักภาระการดูแล/รักษาโรคให้เป็นเรื่องเฉพาะของผู้คนและชุมชน หรือสนับสนุนการรักษาด้วยการให้ผู้ป่วยเข้าถึงยา แม้ว่ารัฐบาลและหน่วยงานระหว่างประเทศจะหาวิธีรักษา/ป้องกันผู้ติดเชื้อเอชไอวี แต่ผู้ป่วยส่วนใหญ่ในบลาซิลเป็นคนยากจนที่ไม่อาจเข้าถึงการรักษาด้วยยาได้จริง ชาติพันธุ์วรรณาได้เผยให้เห็นข้อมูลอีกด้านหนึ่งว่าสิ่งที่นักมานุษยวิทยาค้นพบมักขัดกับข้อมูลที่ภาครัฐนำเสนอ ซึ่งเต็มไปด้วยการประสบความสำเร็จในการดำเนินนโยบาย
 
Will to live เป็นตัวอย่างของการพยายามสร้างข้อถกเถียงกับแนวคิด/กรอบทฤษฎีผ่านข้อมูลภาคสนามซึ่งเป็นเรื่องราวชีวิตของผู้คน เช่น ชีวิตของหญิงสาวผู้สูญเสียลูกชายและเฝ้าอ้อนวอนกับพระเจ้าให้ลูกสาวที่เหลืออยู่คนสุดท้ายมีผลเลือดเปลี่ยนจากบวกเป็นลบ ชีวิตของชายที่เกิดและเติบโตบนท้องถนน กำพร้าและติดยาเสพติด หรือชีวิตของหญิงวัยรุ่นที่อยากเห็นลูกชายเติบโตก่อนที่เธอจะตายจากไป บีห์ลเปิดพื้นที่ให้ผู้อ่านได้ยินเสียงที่หลากหลายไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวของโจร โสเภณี คนติดยา คนไร้บ้าน (และทั้งหมดติดเชื้อเอชไอวี) ที่ถูกผลักให้เป็นชายขอบและได้รับอนุญาตให้ตายไปจากสังคม แม้เรื่องราวจะดูมืดหม่นแต่หลายคนยังคงดิ้นรนให้มีชีวิตรอดต่อไป การติดเชื้อเอชไอวีจึงไม่ใช่จุดจบของชีวิต กล่าวได้ว่างานชิ้นนี้แสดงให้เห็นการถักทอเรื่องราวชีวิตที่เต็มไปด้วยอารมณ์ความรู้สึกได้อย่างมีชีวิตชีวา ลุ่มลึก และมีพลัง ถึงแม้เรื่องราวของหลาย ๆ คนจะเต็มไปด้วยความทุกข์และถูกพรากทุกอย่างไปจากชีวิต แต่ก็เป็นชีวิตที่ยังคงหายใจเพื่อรอวันพรุ่งนี้อย่างมีความหวัง 
 
 
แนะนำหนังสืออ่านเพิ่มเติม
- Adriana Petryna, Andrew Lakoff, and Arthur Kleinman, eds., Global Pharmaceuticals: Ethics, Markets, Practices. Durham: Duke University Press, 2006.
- João Bieh. Vita: Life in a Zone of Social Abandonment. Berkeley, CA: University of California Press, 2005.
- João Bieh, Byron Good, and Arthur Kleinman, eds., Subjectivity: Ethnographic Investigations. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 2007.