Early Mainland Southeast Asia. From first humans to Angkor

อ่าน กัน มัน ดี Anthropology Review ตอน...

Early Mainland Southeast Asia. From first humans to Angkor

รีวิวโดย   อาจารย์นฤพล หวังธงชัยเจริญ ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร

“Early Mainland Southeast Asia: From first humans to Angkor” จัดพิมพ์ใน พ.ศ. 2557 โดยสำนักพิมพ์ริเวอร์บุ๊ค เป็นงานของศาสตราจารย์ ชารล์ ไฮแอม ภาควิชามานุษยวิทยาและโบราณคดี มหาวิทยาลัยโอทาโก ประเทศนิวซีแลนด์ นักโบราณคดีชาวอังกฤษผู้มีประสบการณ์ทำงานด้านโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะในภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ตั้งแต่ พ.ศ. 2515 ถึงปัจจุบัน

ภาพรวมเป็นการสรุปพัฒนาการทางสังคมและวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์และประวัติศาสตร์ตอนต้นของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นแผ่นดินใหญ่ตั้งแต่บรรพบุรุษมนุษย์แรกเริ่มเมื่อราว 1.8 ล้านปีที่ผ่านมา, การเคลื่อนย้ายเข้ามาของมนุษย์สายพันธุ์ปัจจุบันเมื่อประมาณ 50,000-60,000 ปีที่ผ่านมา, การตั้งถิ่นฐานและพัฒนาการของกลุ่มวัฒนธรรมภายในภูมิภาคตั้งแต่สมัยหินใหม่ สมัยสำริด และสมัยเหล็ก, กำเนิดของรัฐจากการผสมผสานความเชื่อแบบเดิมกับแนวคิดทางศาสนาและวัฒนธรรมจากการค้าขายทางไกลและการเข้ามาของอินเดียและจีน ก่อนจบด้วยพัฒนาการของอาณาจักรพระนครหรืออาณาจักรเขมรโบราณในพุทธศตวรรษที่ 14 จากการประมวลและสังเคราะห์ข้อมูลและหลักฐานทางโบราณคดี ประวัติศาสตร์ศิลปะ มานุษยวิทยา ประวัติศาสตร์ ภาษาศาสตร์ รวมทั้งสหวิทยาการต่าง ๆ โดยเป็นการปรับปรุงข้อมูลให้ทันสมัยขึ้นจาก “Early cultures of Mainland Southeast Asia” ผลงานเดิมของผู้เขียนที่จัดพิมพ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2545 

ความน่าสนใจคือการนำเสนอข้อมูลพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับพัฒนาการสังคมและวัฒนธรรมสมัยต่าง ๆ อย่างครอบคลุมทั้งด้านสังคมศาสตร์และวิทยาศาสตร์ เช่น การขึ้นลงของระดับน้ำทะเลที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิประเทศ ภูมิอากาศ และสภาพแวดล้อมโบราณในสมัยไพลสโตซีน หรือ “ยุคน้ำแข็ง” เมื่อประมาณ 2.5-ล้านปีถึง 12,000 ปีที่ผ่านมาเพื่ออธิบายถึงการเคลื่อนย้ายและรูปแบบการตั้งถิ่นฐานของบรรพบุรุษมนุษย์และมนุษย์สายพันธุ์ปัจจุบันกลุ่มแรกในบทที่ 2-3 หรือการนำค่าอายุสัมบูรณ์และผลการศึกษาวิทยาศาสตร์มาใช้จัดกลุ่มและจัดลำดับทางวัฒนธรรม รวมถึงเพื่ออธิบายข้อสมมติฐานสำคัญที่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เช่น แนวคิดเรื่องการแพร่กระจายของการเกษตรกรรมตามแนวชายฝั่งทะเลหรือตามลำน้ำหลักเช่นแม่น้ำแดงและแม่น้ำโขงจากต้นกำเนิดบริเวณแม่น้ำแยงซีในจีนส่งผลให้ชุมชนมีการตั้งถิ่นฐานถาวร มีการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์ในสมัยหินใหม่ เมื่อราว 4,000 ปีที่ผ่านมา เป็นต้น

ทั้งนี้ แม้ว่าข้อมูลส่วนใหญ่จะได้จากแหล่งโบราณคดีในไทยที่ผู้เขียนเป็นผู้ศึกษาและผู้ร่วมศึกษา เช่น ที่บ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี โคกพนมดี จังหวัดชลบุรี และกลุ่มแหล่งโบราณคดีในลำน้ำมูลตอนบน จังหวัดนครราชสีมา แต่ผู้เขียนก็กล่าวถึงข้อมูลหลักฐานในกลุ่มวัฒนธรรมอื่น ๆ ที่สำคัญของภูมิภาคอย่างมากเพียงพอ เป็นหนังสือเล่มแนะนำที่ต้องอ่านเพื่อความเข้าใจพื้นฐานถึงที่มา ความต่อเนื่อง และความหลากหลายทางวัฒนธรรมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ในระดับมหภาค จากแว่นสายตาของศาสตราจารย์โบราณคดี

แนะนำหนังสืออ่านเพิ่มเติม
ชาร์ล ไฮแอม และรัชนี ทศรัตน์. สยามดึกดำบรรพ์ : ยุคก่อนประวัติศาสตร์ถึงสุโขทัย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ริเวอร์บุ๊ค, 2542.
สุรพล นาถะพินธุ. รากเหง้าบรรพชนคนไทย : พัฒนาการทางวัฒนธรรมก่อนประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มติชน, 2550.
Higham, Charles. The archaeology of Mainland Southeast Asia: From 10,000 B.C. to the fall of Angkor. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
Higham, Charles. Early cultures of Mainland Southeast Asia. Bangkok: Riverbooks, 2002.