เล่าเรื่องห้องสมุด : ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรมของห้องสมุด

            วันนี้ขออนุญาตเล่าสู่กันฟังแบบปะติดปะต่อนะครับ เมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2560 ได้มีโอกาสเข้าร่วมประชุมคณะทำงานฝ่ายบริการสารนิเทศ และฟังบรรยายเรื่อง ความคิดสร้างสรรค์ และนวัตกรรมของห้องสมุด โดย ดร. อำนาจ วัดจินดา ณ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์  สิ่งที่วิทยากรนำพวกเราทำกิจกรรม ที่ผู้เรียบเรียงชอบ มี 2 อย่าง คือ 1. กิจกรรมประเมินทักษะทางความคิดของบุคคล 2. และกิจกรรมคิดนอกรอบ 

          กิจกรรมแรก พวกเราได้เรียนรู้และเข้าใจลักษณะของผู้คนที่แตกต่างหลากหลาย ซึ่งเราสามารถนำมาปรับใช้ในการทำงาน และการอยู่ร่วมกันกับคนเหล่านั้นได้อย่างเข้าใจ โดยวิทยากรได้ให้พวกเราประเมินทักษะทางความคิดของตน จากข้อคำถาม 4 ชุด จาก A-D  มีระดับคะแนน 5 ระดับ จาก น้อยที่สุด =1  น้อย= 2  ปานกลาง= 3 มาก=4  มากที่สุด=5  ตัวอย่างประเด็นคำถามกลุ่ม A-D คือ

          กลุ่ม A 1. ท่านทำงานรวดเร็ว กล้าตัดสินใจ         2. ท่านกระตือรือร้น มีความมุ่งมั่นในการทำงานสูง  3. ท่านเป็นคนเปิดเผย ตรงไปตรงมาในการแสดงออก      4. ท่านกล้าต่อสู้เพื่อรักษาสิทธิของตนเองและกลุ่ม 5. ท่านทนไม่ได้เมื่อเห็นความไม่ถูกต้องเหมาะสม

          กลุ่ม B : 6. ท่านให้ความสำคัญกับความรู้สึกของคนรอบข้างเสมอ       7. ท่านมีคนมาขอคำแนะนำจากท่านในเรื่องต่างๆ อยู่เสมอ           8.  ท่านชอบไกล่เกลี่ยประนีประนอมความขัดแย้งที่เกิดขึ้น    9. ท่านมองโลกในแง่ดีและพยายามทำความเข้าใจกับสิ่งที่เกิดขึ้น   10. ท่านสะดวกใจที่จะรับฟังความคิดเห็นของคนอื่น

           กลุ่ม C : 11.  ท่านเป็นผู้ไฝ่รู้และแสวงหาความรู้ใหม่ๆอยู่เสมอ          12. ท่านชอบวิเคราะห์เรื่องราวต่างๆโดยอยู่บนพื้นฐานของเหตุผล       13. ท่านใส่ใจในรายละเอียดของการทำงานด้วยความรอบคอบ 14. ท่านชอบปฏิบัติงานอย่างเป็นระบบ มีขั้นตอนที่ชัดเจน              15. ท่านยึดมั่นในการรักษาคำพูด และรักษากฎ กติกา

          กลุ่ม D : 16. ท่านสามารถใช้จินตนาการคิดต่างจากบุคคลอื่นได้ดี 17. ท่านสามารถใช้ไหวพริบในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นได้ดี  18. ท่านชอบคิดค้น แสวงหาแนวทางใหม่ๆในการทำงานอยู่เสมอ  19. ท่านชอบการกำหนดเป้าหมายที่เป็นระยะยาวมากกว่าระยะสั้น  20. ท่านสามารถยอมรับการเปลี่ยนแปลงและปรับตัวให้ได้ดี

          จากนั้นให้นำคะแนนที่เราประเมินตัวเองมารวมกัน ถ้าเรามีคะแนนรวมสูงที่สุดในชุดคำถาม  A  B  C หรือ D ถือว่าเรามีพฤติกรรมในกลุ่มนั้น โดยวิทยากรได้เฉลยเปรียบเทียบสัตว์ 4 ประเภทได้แก่ กระทิง หนู หมี และเหยี่ยวดังนี้

            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 กลุ่ม A เปรียบเป็น"กระทิง" เป็นตัวแทนของสัตว์ทิศเหนือ บุคลิกประจำตัว "ลุยสู่ความสำเร็จ" ตรงไปตรงมา ลุย มุ่งมั่น กัดไม่ปล่อย คิดเร็วทำเร็ว ทำก่อนคิด โกรธง่ายหายเร็ว ไม่ค่อยฟังใคร จะดื้อถ้าโดนห้ามไม่ให้ทำตามความต้องการ 

          จุดแข็งของ"กระทิง" คือ กระตือรือร้นสูง เชื่อมั่นในตัวเองสูง คิดตัดสินใจเร็ว กล้าเสี่ยง กล้าได้กล้าเสีย พร้อมที่จะเผชิญและยอมรับความผิดพลาด มีความเป็นผู้นำสูง

          จุดอ่อนของ"กระทิง" คือเป็นคนใจร้อน ต้องการผลเร็ว การทำงานมีข้ามขั้นตอน ทำให้ละเลยรายละเอียด ขาดความเป็นระบบ เก่งในการบุกเบิกเรื่องใหม่-อ่อนในการรักษาเรื่องเก่า มุ่งสู่ความสำเร็จมากไป ชอบสั่ง/ควบคุมคนอื่น แต่ไม่ชอบถูกสั่ง ไม่สนใจความรู้สึกคนอื่น พูดตรงไม่สนใจผู้ฟัง ควบคุมตัวเองไม่ค่อยอยู่ โต้เถียงทันทีเมื่อถูกวิจารณ์

          แนวทางการทำงานกับกระทิง คือ ต้องสื่อสารเป้าหมาย และผลลัพธ์ให้ชัดเจน 

 กลุ่ม B เปรียบเป็น"หนู" เป็นตัวแทนของสัตว์ทิศใต้ บุคลิก "มนุษยสัมพันธ์เป็นเลิศ" สนองความต้องการของผู้อื่น ประนีประนอม ชอบทำอะไรเป็นหมู่คณะ  มีความละเอียดอ่อน เด่นเรื่องสัมพันธภาพ ยืดหยุ่น  มีพฤติกรรมชอบเข้าสังคม ตามใจเพื่อน ยอมเพื่อน ขี้กลัว จะดื้อถ้าให้ทำในสิ่งที่กลัว และกลัวไม่ได้เป็นที่รักของใครๆ

          จุดแข็งของ"หนู" คือใส่ใจความรู้สึกของคนรอบข้าง ชอบช่วยเหลือ ปรับตัวเข้ากับคนได้ง่าย เป็นนักฟังที่ดี มองโลกในแง่ดี ต้องการการยอมรับจากคนรอบข้าง เปิดโอกาสให้คนมีส่วนร่วมในการทำงาน มีวิธีการแก้ไขปัญหาอย่างประนีประนอม เป็นนักไกลเกลี่ยที่ดี

          จุดอ่อนของ"หนู" เกรงใจคนอื่นมากไป  เอาคนอื่นเป็นที่ตั้ง ไม่เชื่อมั่นในตัวเอง เชื่อคนอื่น ขี้กลัว ไว้ใจคนง่าน ใจอ่อน ไม่กล้ายืนยันสิทธิของตน

           แนวทางการทำงานกับ"หนู"  คือให้กำลังใจ ให้คำชม  ช่วยวางแผนและชี้แนะให้เขาทำ ช่วยตัดสินใจ

 กลุ่ม C เปรียบเป็น"หมี" เป็นตัวแทนของสัตว์ทิศตะวันตก บุคลิก "เจ้าระเบียบ ยึดเหตุผล" มองเป็นระบบ มีระเบียบขั้นตอน วิเคราะห์เจาะลึก หลักการต้องมาก่อน ไม่ประนีประนอม รอบคอบ เป็นคนละเอียดถี่ถ้วน เน้นวินัย  ไม่ชอบการเปลี่ยนแปลง  จะดื้อถ้าให้ทำในสิ่งที่ไม่ชอบ ไม่ถนัด ไม่คุ้นเคย 

          จุดแข็งของ"หมี" คือ เป็นนักเก็บข้อมูล รอบคอบ เชื่อว่าการมีข้อมูลในมือจะช่วยให้งานสำเร็จ กลัวความผิดพลาด คิดวนเวียนเมื่อเกิดความผิดพลาดเพื่อหาสาเหตุ และทางอออก มีความรับผิดชอบสูง การทำงานต้องมีเหตุผลรองรับ

          จุดอ่อนของ"หมี" เชื่อมั่นในตัวเองสูง ไม่ค่อยฟังผู้อื่น ขาดการยืดหยุ่น ยึดมั่นในกฎเกณฑ์ ติดกรอบ เปิดรับสิ่งใหม่ๆได้ยาก เก็บอารมณ์ความรู้สึก ไม่ยอมแสดงออก มีโลกส่วนตัวสูง อึดอัดกับการเข้าสังคม

          แนวทางการทำงานกับ"หมี" คือเน้นหลักการ และบอกขั้นตอนอย่างละเอียด

 กลุ่ม D เปรียบเป็น “เหยี่ยว”  เป็นตัวแทนของสัตว์ทิศตะวันออกบุคลิกคือ "มองภาพกว้าง" มีจินตนาการ มองการณ์ไกล (เน้นเป้าหมายในอนาคต) เชื่อมโยงเก่ง ชอบความคิดใหม่ ๆ  เบื่อง่าย ชอบการเปลี่ยนแปลง  ไม่ชอบทำอะไรซ้ำๆ  

          จุดแข็งของ“เหยี่ยว”  ชอบคิดหาวิธีการแปลกใหม่เสมอๆ มีวิธีการหลากหลายในการทำงาน คิดได้เร็ว แก้ปัญหาเร็ว มองโลกในแง่ดี ทำอะไรหลายๆเรื่องได้ในเวลาเดียวกัน มีความสามารถในการเชื่อมโยงและดัดแปลงสิ่งต่างๆได้ดี

          จุดอ่อนของ“เหยี่ยว”  มีปัญหาเรื่องการสื่อสารกับคนรอบข้าง คิดเร็ว คนอื่นตามไม่ทัน  เบื่อง่าย การทำอะไรหลายอย่างในเวลาเดียวกัน ทำให้อะไรบางอย่างผิดพลาดได้ง่าย

          แนวทางการทำงานกับ“เหยี่ยว”  คือ บอกขั้นตอนการปฏิบัติ และจุดสำคัญที่ต้องทำ เขาจะหาวิธีการทำเอง อย่าจ้ำจี้จ้ำไช

               ในชีวิตจริง คนเราทุกคนเมื่อผ่านประสบการณ์ทำงาน ประสบการณ์ชีวิต ทำให้เราถูกหล่อหลอมบุคลิกไปต่าง ๆ นานา และไม่จำเป็นว่าคน 1 คนจะต้องเป็นเพียงกระทิง หนู หมี หรือเหยี่ยวเท่านั้น เพราะเราทุกคนล้วนมีส่วนผสมของสัตว์สี่ทิศนี้อยู่ในตัว เพียงแต่เปอร์เซ็นต์บุคลิกประเภทไหนจะโดดเด่นมากกว่ากันในแต่ละช่วงเวลา ดังนั้นควรศึกษาจุดแข็ง จุดอ่อน ของเพื่อนตัวแทนจาก 4 ทิศ นำจุดแข็งของแต่ละคนมาเสริมกัน ช่วยกันแก้ไขจุดอ่อนของเพื่อน เรียนรู้และเข้าใจเพื่อนที่แตกต่างจากเรา เพราะเมื่อเรารู้จักและเข้าใจเพื่อน เราจะไม่ตัดสินเพื่อนว่าเขา ผิด ถูก ดี ชั่ว 

           กิจกรรมที่สอง วิทยากรได้อธิบายแนวคิดเรื่องความคิดสร้างสรรค์ และให้พวกเราฝึกคิดนอกกรอบในภารกิจ/งานในหน้าที่ จากนั้นให้ตัวแทนแต่ละกลุ่มนำเสนอ โดยมีความคิดที่น่าสนใจหลายประเด็นเช่น

          ประเด็นพื้นที่ห้องสมุด มีการเสนอให้ห้องสมุดเป็นแหล่งบริการแบบครบวงจร เป็นเสมือนบ้านหลังที่ 2 มีสิ่งอำนวยความสะดวกพร้อม ภายในอาคารห้องสมุด ประกอบด้วยห้องสมุด ร้านขายหนังสือ  ร้านขายของที่ระลึกของสถาบัน ร้านขายสินค้า OTOP ของชุมชนหรือเครือข่ายสถาบัน  มีพื้นที่ให้เช่า Co-Working Space สำหรับบริษัทที่ต้องการใช้ข้อมูลในห้องสมุดประกอบในการทำงาน เช่น บริษัทสำนักพิมพ์ บริษัทผลิตรายการสารคดีความรู้ เป็นต้น

          ภายในห้องสมุดนอกจากพื้นที่เก็บหนังสือ พื้นที่นั่งอ่าน และพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้แล้ว ยังเสนอให้มีพื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ พื้นที่แสดงเพื่อความบันเทิง มีมุมผ่อนคลาย มีห้องสำหรับพักผ่อนชั่วคราว มีเตียงนอนและบริการให้ยืมผ้าห่ม มีห้องคาราโอเกะ  มีมุมสปา มีเก้าอี้นวดให้บริการด้วย

          ประเด็นงานบริการ เสนอบริการเชิงรุก ให้บรรณารักษ์ต้องเข้าหาผู้ใช้บริการให้มากขึ้น  มีบริการส่งหนังสือถึงบ้านผ่านไปรษณีย์  ช่วงเทศกาลให้บรรณารักษ์แต่งตัวตามเทศกาล ให้บริการผู้ใช้ผ่าน Application ต่างๆ ทั้งสมัครสมาชิก ยืม ยืมต่อ และคืนหนังสือ และการเข้าถึงสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์

          มีห้องสมุดหนึ่ง มีปัญหาเรื่องหนูกัดหนังสือ บรรณารักษ์เลยมีความคิดเรื่องอนุญาตให้เจ้าหน้าที่นำแมวมาเลี้ยงในห้องสมุดได้ เพื่อช่วยไล่หนู อีกห้องสมุดหนึ่งเสนอว่า ควรประกวดแมวจับหนูเก่ง และนำแมวที่ชนะเลิศมาปล่อยในห้องสมุด อีกห้องสมุดหนึ่งเสนอต่อว่าน่าจะบรรจุแมวเป็นพนักงานห้องสมุดในฐานะผู้เชี่ยวชาญ 

 

          การคิดเพื่อพัฒนา เป็นการคิดเพื่อแก้ปัญหาข้อจำกัดในปัจจุบัน ขอให้กำลังใจเพื่อนร่วมวิชาชีพบรรณารักษ์ทุกท่านที่ต้องการการเปลี่ยนแปลงนำสิ่งที่ท่านเห็นวด้วย หรือเหมาะสมกับห้องสมุดท่านไปนำเสนอเพื่อปรับให้มีพื้นที่และบริการต่างๆ ด้านบน  ถ้าสามารถนำเสนอให้ผู้บริหารที่มีอำนาจตัดสินใจ เห็นชอบและนำมาปฏิบัติได้ ก็จะเป็นนวัตกรรมห้องสมุด และเกิดประโยชน์ต่อผู้ใช้บริการอย่างมาก  ถ้าเริ่มวันนี้ ไม่กี่ปีก็สำเร็จ ขอให้กำลังใจทุกท่านครับ