เล่าเรื่องนิตยสาร จากวันวานถึงวันนี้

ในช่วงระยะเวลา ๑-๒ ปีที่ผ่านมานี้ เรามักจะได้ยินข่าวการปิดตัวของนิตยสารและวารสารกันมาโดยตลอด ไม่เว้นแม้กระทั่งในภาคการศึกษา ก็ได้มีการปรับรวมภาควิชาวารสารศาสตร์กันไปบ้างแล้ว ท่ามกลางกระแสโลกที่เปลี่ยนไป ทำให้ความนิยมในการอ่านนิตยสาร วารสารฉบับตัวเล่มมีความเปลี่ยนแปลง  แต่หากเราย้อนอดีตกลับไปดูสังคมไทยในยุคก่อน เราก็จะเห็นว่าอะไรคือปัจจัยของการกำเนิดและกระแสนิยมในตัวนิตยสารและวารสารของไทย

นิตยสารไทยยุคแรกในช่วงทศวรรษ ๒๓๘๐-๒๔๐๐ ดำเนินการโดยชาวต่างชาติที่เข้ามาในประเทศไทย มีพัฒนาการมาจากหนังสือพิมพ์รายปักษ์ รายเดือน รายปี และมีรูปแบบตัวเล่มที่แทบไม่ต่างจากหนังสือพิมพ์ แต่จะแตกต่างกันในรูปแบบของเนื้อหา ที่จะเป็นการบันทึกเรื่องราวของบ้านเมือง รวมทั้งความรู้ทั่วไปมากกว่าการรายงานข่าวสารประจำวัน

 

 

 

 

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ธุรกิจสิ่งพิมพ์มีการขยายตัวเป็นอย่างมาก กลุ่มเจ้านายชั้นสูงชาวไทยเริ่มหันมาสนใจดำเนินกิจการตีพิมพ์หนังสือควบคู่ไปกับกิจการของชาวต่างชาติ “ดรุโณวาท” ถือเป็นนิตยสารฉบับแรกที่มีรูปแบบตัวเล่มเป็นลักษณะของนิตยสารที่ชัดเจนและดำเนินการโดยคนไทย เนื้อหาในเล่มมีทั้งเรื่องสุภาษิตสอนใจ ตำรา นิทาน ข่าวสารราชการงานเมือง และข่าวต่างประเทศ

              

เห็นได้ว่าช่วงทศวรรษที่ ๒๔๔๐-๒๔๗๐ เริ่มมีกลุ่มสามัญชนหันมาทำหนังสือและนิตยสารเพื่อให้ความรู้แก่ประชาชนมากขึ้น เนื้อหานิตยสารในยุคนี้มีลักษณะเฉพาะทางและใช้อ่านเพื่อความบันเทิง เช่น นิตยสารเกี่ยวกับวรรณกรรม นิตยสารภาพยนตร์ นิตยสารผู้หญิง ตลอดจนนิตยสารที่แสดงความคิดเห็นทางการเมือง อีกทั้งยังมีการตีพิมพ์หนังสือพิมพ์ และนิตยสารตามภูมิภาคอื่น เช่น หนังสือพิมพ์ศรีเชียงใหม่ที่ดำเนินการโดยคนล้านนาในมณฑลพายัพ

หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองในพ.ศ. ๒๔๗๕ การตีพิมพ์นิตยสารด้านการเมืองมีความเข้มข้นมากขึ้น  มีเนื้อหาทั้งในเชิงสนับสนุนและต่อต้านการเปลี่ยนแปลงการปกครอง จนกระทั่งมาประสบภาวะวิกฤติการตีพิมพ์ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ ๒

        

หลังจากพ้นสภาพวิกฤติทางเศรษฐกิจช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ กิจการนิตยสารกลับมาเฟื่องฟูอีกครั้งโดยเฉพาะนิตยสารบันเทิง ในช่วงทศวรรษที่ ๒๕๐๑-๒๕๑๐ ปรากฏการณ์การตื่นตัวทางปัญญาส่งผลให้เกิดนิตยสารของนักศึกษาและปัญญาชน ที่มีเนื้อหาทางการเมืองและสังคมเพิ่มขึ้นอีกมากมาย

เห็นได้ว่าพัฒนาการของนิตยสารไทยมักจะสอดคล้องกับสภาพสังคมในแต่ละยุคสมัย ไม่ว่าจะเป็นด้านรูปเล่มหรือด้านเนื้อหา เมื่อหันมามองสภาพสังคมของไทยในยุคปัจจุบันแล้วก็พบว่า สังคมไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมดิจิทัล ผู้อ่านหนังสือมีความสนใจในประเด็นที่หลากหลาย อีกทั้งข้อมูลข่าวสารและกระแสความนิยมในเรื่องต่างๆ ถูกส่งถึงกันจากทั่วมุมโลกแบบไร้ขีดจำกัด จนนิตยสารในรูปแบบตัวเล่มไม่สามารถตอบสนองความต้องการของผู้อ่านได้อย่างทันอกทันใจ เป็นเหตุให้นิตยสารบางฉบับต้องปิดตัวไปในที่สุด

อย่างไรก็ตามยังมีนิตยสารในประเทศไทยอีกจำนวนมาก ที่ยังคงมีความพยายามในการปรับเปลี่ยนรูปแบบตัวเล่มและการนำเสนอให้ทันสมัย มีเนื้อหาที่เข้มข้น น่าสนใจ ไม่สามารถหาอ่านได้จากที่อื่น มาตีพิมพ์เป็นนิตยสารที่สอดคล้องกับความต้องการของผู้บริโภค เพื่อคงสถานะการดำเนินกิจการนิตยสารให้อยู่รอดได้ในยุคสมัยปัจจุบัน

----------

เอกสารอ้างอิง

คณะทำงานประวัติการพิมพ์ในประเทศไทย. (๒๕๔๙). สยามพิมพการ : ประวัติศาสตร์การพิมพ์ในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.

ภราดร ศักดา. (๒๕๕๑). ๑๐๐ ปี หนังสือพิมพ์และนิตยสารเมืองไทย. กรุงเทพฯ: ศิลปาบรรณาคาร.

อเนก นาวิกมูล. (ผู้รวบรวม). (๒๕๔๒). สิ่งพิมพ์สยาม. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ริเวอร์ บุ๊คส์.

ชานนท์ วชิรบัญชร. (๒๕๕๒, พฤษภาคม ๑๘). ความเป็นมาของ วารสาร ในประเทศไทย. [เว็บบล็อก]. สืบค้นจาก http://jr-utcc.blogspot.com/2009/05/blog-post_18.html

ไทยรัฐออนไลน์. (๒๕๕๙, ธันวาคม ๒๔). เศร้า! วิกฤติสื่อไทยทนพิษเศรษฐกิจไม่ไหว พาเหรดปิดตัวตลอดปี 2559. [เว็บไซต์]. สืบค้นจาก https://www.thairath.co.th/content/820113

เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. (๒๕๖๐, มกราคม ๒). จาก “ข่าวเสด็จ” ถึง “ศรีเชียงใหม่” หนังสือพิมพ์กับจิตสำนึกคนล้านนา. [เว็บไซต์]. สืบค้นจาก https://www.silpa-mag.com/club/art-and-culture/article_5192