อ่าน "โคลงทวาทศมาส" ไม่ยาก

จากกิจกรรมเล่าสู่กันฟังเรื่องหนังสือ ครั้งที่ 21 ในหัวข้อ "โคลงทวาทศมาส อ่านไม่ยากแล้วนะ" โดย ดร.ตรงใจ หุตางกูร บรรณาธิการหนังสือเรื่อง"อุปาทวาทศมาส โคลงดั้น" และ น.ส.วรรณวิวัฒน์ รัตนลัมภ์ หนึ่งในคณะผู้ถอดความวรรณกรรมเรื่องนี้ มาร่วมพูดคุยและอภิปรายเกี่ยวกับความสำคัญพร้อมทั้งสาเหตุที่ทำให้ "โคลวงทวาทศมาส" นั้น "อ่านไม่ยาก" อีกต่อไป

 

 

 

โคลงทวาทศมาสเป็นวรรณกรรมเรื่องสำคัญที่ถูกแต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นวรรณกรรมที่มีความโดดเด่นในแง่กลวิธีการดำเนินเรื่อง การเลือกใช้คำศัพท์และการซ่อนเร้น "รหัสนัยเชิงเปรียบเทียบ" ไว้ได้อย่างแยบยล

 

การเลือกชื่อ "อุปาทวาทศมาส" ขึ้นมาใช้นั้น สำหรับคนส่วนใหญ่อาจจะไม่คุ้นเคยกับชื่อนี้มากนัก เนื่องจากมักจะรู้จักวรรณกรรมเรื่องนี้ในชื่อ "โคลงทวาทศมาส", "โคลงดั้นทวาทศมาส", "ทวาทศมาสโคลงดั้น" หากแต่คณะทำงานของหนังสือเล่มนี้เลือกที่จะใช้ชื่อ "อุปาทวาทศมาสโคลงดั้น" เพราะโคลงบทนี้ถูกกล่าวอ้างถึงในหนังสือ"จินดามณี ฉบับพระโหราธิบดี" ที่ถูกแต่งขึ้นในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยมีความหมายตามที่ รองศาสตราจารย์เสมอ บุญมา อธิบายว่า อุป (เข้าใกล้) + อา (ทั่ว) + ทวา (สอง) +ทศ (สิบ) แปลศัพท์ได้ว่า "เข้าสิบสองถ้วน" "ส่วนคำว่า "มาส" หมายถึงเดือน ฉะนั้น จึงแปลความหมายของ "อุปาทวาทศมาส" ได้ว่า "สิบสองเดือนที่ล่วงเข้ามาถ้วนทั่วแล้ว"

 

กลวิธีการดำเนินเรื่องของอุปาทวาทศมาสโคลงดั้น จัดเป็นกวีนิพนธ์ประเภท "นิราศ" ซึ่งเป็นเรื่องราวที่เขียนถึงการพลัดพรากจากผู้ที่รัก ความพิเศษของโคลงเรื่องนี้คือการดำเนินเรื่องโดยการใช้การเปลี่ยนแปลงของ "กาลเวลา" ซึ่งแตกต่างจากนิราศเรื่องอื่นที่ดำเนินเรื่องผาน "การเดินทาง" ซึ่งกวีได้เปรียบเทียบปรากฏการณ์ตามธรรมชาติที่เกิดขึ้นในแต่ละเดือนกับความรู้สึกโศกเศร้าของตน

 

การใช้คำศัพท์เป็นลักษณะเด่นและสำคัญมากที่สุดของวรรณกรรมเรื่องนี้ เนื่องจากมีการใช้คำศัพท์ที่มีสัมผัสทำให้เกิดเสียงที่ไพเราะ และเลือกช้คำที่แฝงความหมายซ่อนเร้น ที่เป็นการสื่อสารและนำเสนออารมณ์ของกวีผ่านบทประพันธ์ ตามโครงสร้างของเนื้อหาและวิธีการดำเนินเรื่องที่วางไว้ ทั้งนี้ เนื่องจากวรรณกรรมเรื่องนี้เป็นวรรณกรรมโบราณการถอดความและการตีความหมายของคำศัพท์ที่กวีเลือกใช้จึงเป็นอุปสรรคทำให้วรรณกรรมเรื่องนี้ได้ชื่อว่าเป็นวรรณกรรมที่อ่านยากอีกเรื่องหนึ่ง

 

เพื่อให้ "อุปาทวาทศมาสโคลงดั้น" อ่านง่ายขึ้น ในการทำงานครั้งนี้ คณะผู้ถอดความจึงได้ทำการถอดความวรรณกรรมเรื่องนี้จากบทร้อยกรอง จำนวน 260 บท ให้อยู่ในรูปแบบของบทร้อยแก้วที่เรียบเรียงขึ้นมาเพื่อให้อ่านเข้าใจโดยง่าย พร้อมคำอธิบายเพิ่มเติมในบางกรณี ซึ่งทำให้ผู้อ่านที่ต้องการจะค้นคว้าเกี่ยวกับวรรณกรรมเรื่องนี้ หรือค้นคว้าเพื่อให้วรรณกรรมเรื่องนี้เป็นกุญแจไปสู่การศึกษาวรรณกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยา และวรรณกรรมโบราณสามารถอ่าน "อุปาทวาทศมาสโคลงดั้น" ได้ง่ายมากขึ้นกว่าเดิม