ลืมรหัสผ่าน?

  Log in
   
สมัครสมาชิก
  Sign up
 
English (US)
 
ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่  
  รีวิวพิพิธภัณฑ์โดยทีมงานและสมาชิก  
 
พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่ วัดเทพธิดาราม
เขียนโดย: webmaster (1081 เรื่อง) | เมื่อวันที่: 19 ตุลาคม 2560
สุนทรภู่เป็นกวีที่คนไทยรู้จักมากที่สุด สร้างสรรค์บทกวีเป็นที่จับจิตจับใจผู้คนในวงกว้างมากที่สุด จนในปี พ.ศ. 2529 ยูเนสโกได้ประกาศเกียรติคุณเป็นบุคคลสำคัญของโลกในด้านงานวรรณกรรม แม้ผลงานสุนทรภู่ยังคงเป็นที่ปรากฏ แต่ “บ้าน” ของสุนทรภู่กลับไม่หลงเหลืออยู่แล้ว ยกเว้น “กุฏิสุนทรภู่” ณ วัดเทพธิดารามวรวิหาร อารามสุดท้ายในการใช้ชีวิตสมณะเพศของท่าน ที่อาจะเรียกได้ว่าเป็นบ้านหลังเดียวที่ยังหลงเหลืออยู่

ทราบกันดีว่าขณะที่สุนทรภู่ออกบวช ท่านเคยมาจำพรรษาที่วัดเทพธิดารามวรวิหาร ระหว่างปี พ.ศ. 2382-2385 ดังปรากฏหลักฐานในวรรณคดีเรื่อง “รำพันพิลาป” ส่วนท่านจำพรรษาที่กุฏิหลังใดยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจน หากแต่อาคารที่เชื่อว่าเป็นกุฏิสุนทรภู่นั้น เป็นเพียงการสันนิษฐานที่เกิดขึ้นราวต้นทศวรรษที่ 2500 โดยนายธนิต อยู่โพธิ์ อธิบดีกรมศิลปากรในตอนนั้น

กุฏิสุนทรภู่กลายเป็นสถานที่สำคัญภายในวัดเทพธิดาราม เป็น “วรรณศิลป์สโมสร”อนุสรณ์ความทรงจำต่อมหากวีกระฎุมพีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์   เคยเป็นที่ทำการสมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย ล่าสุดเป็นแหล่งเรียนรู้นาม “พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่” ที่นำเสนอประวัติและผลงานของท่านผ่านนิทรรศการและสื่อสมัยใหม่

แม้สุนทรภู่จะมีชื่อเสียงและได้รับความสนใจจากผู้คน แต่ประวัติและผลงานของท่าน ยังมีหลายสิ่งหลายอย่างที่ยังไม่ชัดเจน หนึ่งในนั้นคือเรื่องสถานที่เกิด เดิมมีข้อกล่าวอ้างว่าสุนทรภู่เกิดที่บ้านกร่ำ เมืองแกลงนั้น แต่มีข้อโต้แย้งว่าอาจจะคลาดเคลื่อน อาจารย์ล้อม เพ็งแก้ว ปราชญ์ด้านภาษาไทย เสนอว่าหากพิจารณาหลักฐานที่สุนทรภู่เขียนไว้ในนิราศสุพรรณบุรี ชัดเจนว่าในวัยหนุ่มท่านเคยอยู่วังหลัง เคยเป็นศิษย์เก่าสำนักวัดชีปะขาว ซึ่งในขณะนั้นชนชั้นผู้ดีนิยมส่งบุตรหลานไปเรียนกัน และมีหลักฐานว่าบรรพชนท่านเป็นพราหมณ์ที่ใกล้ชิดอยู่กับข้าราชการและพระราชวงศ์  ส่วนมารดาเป็นพระนมพระเจ้าลูกเธอในกรมพระราชวังหลัง จึงเชื่อได้ว่าสุนทรภู่เกิดและเติบใหญ่อยู่ในวังหลัง  (ล้อม เพ็งแก้ว 2547, 43-49) พูดอีกอย่างก็คือท่านไม่ใช่สามัญชนคนธรรดาอย่างที่เข้าใจกัน แต่เป็นคนมีตระกูล ที่เกิดและโตในวังหลัง ได้อ่านเขียนเรียนหนังสือในสำนักของเจ้าขุนมูลนาย

เช่นเดียวกันกับทัศนะของอาจารย์ล้อม ที่ว่าเมื่อสิ้นแผ่นดินรัชกาลที่ 2 สุนทรภู่ออกบวชในปีเดียวกัน ท่านเห็นว่าสุนทรภู่น่าจะออกบวชเพราะเกรงราชภัย มากกว่าเพราะตกยากสิ้นคิด เนื่องเพราะสุนทรภู่ใกล้ชิดกับฝ่ายเจ้าฟ้ามงกุฎ จึงย่อมหวาดหวั่นเป็นธรรมดา ทำให้สุนทรภู่ตัดสินใจบวชอย่างไม่ลังเล ดังที่สุนทรภู่บอกไว้รำพันพิลาป ส่วนการไร้ผู้อุปถัมภ์หรือไม่มีเจ้านายคุ้มครอง เพราะเกรงจะฝ่าฝืนพระราชนิยมนั้นยังไม่พบหลักฐานสนับสนุน กลับตรงกันข้าม ปรากฏว่ามีเจ้านายหลายพระองค์ได้เข้ามาอุปัฏฐากสุนทรภู่อย่างเปิดเผย ทั้งพระองค์เจ้าลักขณานุคุณ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ และกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ พระธิดาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ที่ได้นิมนต์ให้ภิกษุสุนทรภู่ไปอยู่วัดเทพธิดาราม และอยู่ที่วัดนี้ถึงสามพรรษาจนลาสึก (ล้อม เพ็งแก้ว 2547, 75-77)

วัดเทพธิดารามวรวิหาร พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนาเมื่อ พ.ศ. 2379 เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระราชทานแก่พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าหญิงวิลาส พระราชธิดาพระองค์ใหญ่ และภายหลังทรงสถาปนาขึ้นทรงกรมเป็น “กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ” โดยสุนทรภู่ท่านได้อุปสมบทและจำพรรษาที่พระอารามนี้ระหว่าง พ.ศ. 2382 – 2385 ซึ่งได้รับอุปถัมภ์จากพระเจ้าลูกเธอ กรมหมื่นอัปสรสุดาเทพตลอดมา สุนทรภู่ได้สร้างงานประพันธ์ไว้จำนวนมากขณะจำพรรษา งานที่เกี่ยวกับวัดเทพธิดารามคือ “รำพันพิลาป” และว่ากันว่าผลงานชิ้นสำคัญคือพระอภัยมณีที่ท่านได้แต่งถวายกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ขณะบวชด้วย (กุลทรัพย์ เกษแม่นกิจ บรรณาธิการ 2529)

ชื่อ “กุฏิสุนทรภู่” ถูกพูดถึงครั้งแรกเมื่อราวปี พ.ศ. 2505 ในยุคที่นายธนิต อยู่โพธิ์ เป็นอธิบดีกรมศิลปากร โดยกุฏิหลังหนึ่งภายในหมู่กุฏิคณะ ๗ วัดเทพธิดาราม ได้รับการสถาปนาว่าเป็นกุฏิสุนทรภู่ เข้าใจว่าเป็นวันที่กรมศิลปากรจัดงานยิ่งใหญ่เนื่องในวาระคล้ายวันเกิดครบ 175 ปีของสุนทรภู่ ชื่องาน “กวีวรรณา” เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ.2504 จัดขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์ในวันคล้ายวันเกิดของท่าน ณ วัดเทพธิดาราม มีการจัดพิมพ์หนังสือ “รำพันพิลาป” เพราะบทกลอนเรื่องดังกล่าวสุนทรภู่ได้แต่งขึ้นตามความฝันของท่านเมื่อ พ.ศ. ๒๓๘๕ ขณะจำพรรษาอยู่ที่วัดเทพธิดาราม โดยรำพันถึงเรื่องราว เหตุการณ์ และสถานที่ภายในวัดเกือบตลอดเรื่อง และมีการนำชมโบราณวัตถุและศิลปวัตถุภายในวัดและในกุฏิสุนทรภู่ (สุจิตต์ วงษ์เทศ บรรณาธิการ 2549)

กุฏิในหมู่กุฏิคณะ ๗ วัดเทพธิดาราม เป็นอาคารผังคล้ายรูปตัวยู เป็นหมู่กุฏิ ๓ หลัง ล้อมรอบพื้นที่ตรงกลาง ที่เป็นพื้นที่ว่างมีศาลาเปิดโล่งตรงกลาง ตัวกุฏิเป็นอาคารถือปูนชั้นเดียว กุฏิของสุนทรภู่อยู่ฝั่งซ้ายของซุ้มทางเข้าด้านทิศเหนือ ด้านในกุฏิประกอบไปด้วยสองห้องเล็กติดกัน

เข้าใจว่าหลังจากที่ได้รับการสถาปนาว่าเป็นกุฏิสุนทรภู่ หมู่กุฏิก็ได้รับการอนุรักษ์และทำหน้าที่เป็นพิพิธภัณฑ์ขนาดย่อมๆ อย่างไม่เป็นทางการ และยังเป็นใช้เป็นที่ทำการของสมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทยอยู่ช่วงเวลาหนึ่งในปี พ.ศ. 2517

ในปี พ.ศ. 2559 กุฏิสุนทรภู่ได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งใหญ่ โดยได้รับงบประมาณสนับสนุนส่วนหนึ่งจากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เพื่อปรับปรุงและพัฒนากุฏิสุนทรภู่ให้เป็นพิพิธภัณฑ์ ควบคุมการบูรณะโดยกรมศิลปากร เนื่องจากวัดเทพธิดารามได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๙๒ ส่วนนิทรรศการภายในได้จัดจ้างบริษัทเอกชนเข้ามาดำเนินการ โดยเน้นใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ช่วยในการจัดแสดง

กุฏิสามหลังและอีกหนึ่งศาลาในหมู่กุฏิสุนทรภู่ทั้งหมด ถูกเปลี่ยนหน้าที่ให้เป็นสถานที่เรียนรู้ของวัดอีกครั้งในนาม “พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่” มีส่วนจัดแสดงทั้งหมด 4 ห้อง

ส่วนแรกใช้ศาลาเปิดโล่งตรงกลางเป็นพื้นที่ต้อนรับผู้มาชมเป็นจุดแรกตั้งชื่อส่วนนี้ว่า “มหากวีสามัญชน” โดยฉายวิดีทัศน์ประวัติสุนทรภู่ ที่จัดทำเป็นลักษณะการ์ตูนแอนิเมชั่น

ส่วนที่สอง “ใต้ร่มกาสาวพัสตร์” จัดแสดงในอาคารกุฏิที่เชื่อว่าสุนทรภู่เคยจำวัด มีป้ายอธิบายแนวคิดของห้องนี้ว่า ในช่วงที่สุนทรภู่บวช เป็นช่วงที่ยากลำบากที่สุดของสุนทรภู่ แต่ความยากแค้นนั้นเป็นผลักดันให้สุนทรภู่สร้างสรรค์ผลงานอันโดดเด่น  ภายในแบ่งเป็นสองห้อง ห้องแรกคือห้องนอน ภายในยังคงไว้ซึ่งข้าวของที่ติดกับมากุฏิ ได้แก่ เตียงไม้  ตาลปัตร ปิ่นโต บาตร กระโถน ห้องนี้ไม่อนุญาตให้เดินเข้าไปชมเนื่องจากห้องแคบและเล็ก ส่วนอีกห้องจัดแสดงตู้พระธรรมสองใบและโต๊ะหมู่บูชา ด้านข้างมีเตาถ่านพร้อมกาน้ำชา ใกล้กันเป็นตั่งไม้เล็กๆ ที่มีถ้วยชา หินบดยา และกระดานชนวนเก่าแก่ของวัดที่เขียนคำกลอนจากเรื่องพระอภัยมณีไว้  ส่วนจัดแสดงนี้ไม่มีป้ายคำอธิบายวัตถุอื่นๆ อย่างใดอีก หากขาดผู้นำชม เป็นไปได้สูงว่าผู้เยี่ยมชมอาจจะเข้าใจผิดว่าวัตถุที่จัดแสดงเป็นของใช้ของท่านสุนทรภู่ 
ส่วนนี้พิพิธภัณฑ์เน้นให้ผู้ชมมีส่วนร่วมโดยใช้เทคโนโลยี AR (Augmented Reality) เสมือนหนึ่งว่าผู้ชมกำลังนั่งร่วมอยู่กับสุนทรภู่ในกุฏิ ตามแนวคิดของห้องที่ว่า “ในวันที่เทคโนโลยีเชื่อมต่อโลกจริงเข้ากับโลกเสมือนได้ สุนทรภู่ในร่มกาสาวพัสตร์ผู้เคยรังสรรค์ผลงานในห้องนี้จะกลับมามีลมหายใจอีกครั้ง”และการใช้เทคโนโลยีลักษณะนี้จะอยู่ในอีกหลายส่วนของส่วนจัดแสดงต่างๆ

ส่วนที่สาม “มณีปัญญา” ต้องการสื่อถึงผลงานที่สะท้อนโลกทัศน์อันกว้างขวางของสุนทรภู่ เปรียบเสมือนอัญมณีชิ้นเอกที่ได้รับการยกย่องมาทุกยุคทุกสมัย

ส่วนสุดท้าย “แรงบันดาลใจไม่รู้จบ” เป็นส่วนจัดแสดงที่บอกถึงว่าชื่อและผลงานของสุนทรภู่กลายเป็นแรงบันดาลใจแก่คนในยุคหลังได้ศึกษาและต่อยอด กลายเป็นผลงานร่วมสมัยต่างๆ เช่น บทเพลงคำมั่นสัญญา ของชรินทร์ นันทนาคร ที่ได้คำร้องมาจากวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี  แอนิเมชั่น “สุดสาคร” ที่เป็นแอนิเมชั่นเรื่องแรกของไทย การ์ตูนอภัยมณีซากา เป็นต้น ภายในยังจัดแสดงรูปหล่อครึ่งตัวของสุนทรภู่ที่วัดเทพธิดารามเคยทำไว้เมื่อปี พ.ศ. 2512 ป้ายแสดงไทม์ไลน์ชีวิตสุนทรภู่เปรียบเทียบกับเหตุการณ์สำคัญในสยามและโลก  พร้อมกันนี้ยังจัดแสดงสมุดไทยดำที่ระบุว่า “ผลงานชิ้นเอกของสุนทรภู่ เรื่องพระอภัยมณี ตอนนางสุวรรณมาลีจะฆ่าตัวตาย ถูกค้นพบที่กุฏิแม่ชีภายในวัดเทพธิดาราม เมื่อ 30 ปีที่แล้ว”

ปณิตา สระวาสี /เขียน

อ้างอิง
กุลทรัพย์ เกษแม่นกิจ บรรณาธิการ. 2529. 200 ปี รัตนกวีสุนทรภู่. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
ล้อม เพ็งแก้ว. 2547. สุนทรภู่: อาลักษณ์เจ้าจักรวาล. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.
สุจิตต์ วงษ์เทศ บรรณาธิการ. 2549. รำพันพิลาปของสุนทรภู่. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.

พระวิสุทธิวราภรณ์. 2560. พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่, วันที่ 30 พฤษภาคม สัมภาษณ์โดย ชีวสิทธิ์ บุณยเกียรติ และปณิตา สระวาสี.
 
         
 

ชอบ  |  แจ้งลบ


 
   
รีวิวพิพิธภัณฑ์นี้ ส่งให้เพื่อน แก้ไขข้อมูลพิพิธภัณฑ์นี้
 
  พิพิธภัณฑ์สุนทรภู่  
: วัดเทพธิดาราม ถนนมหาไชย แขวงสำราญราษฎร์ เขตพระนคร กรุงเทพฯ
: 02-222-6921
: -
: เปิดทุกวัน
: ไม่เก็บค่าเข้าชม
: http://www.watthepthidaram.info
/
: -
: 2507
: -
จัดการโดย : วัดและชุมชน
เนื้อหา : บ้านประวัติศาสตร์
บุคคลสำคัญ
สถานะ : เปิดดำเนินการ
อัพเดท 27 ก.ย. 2560
  โหวต
ยังไม่มีผู้โหวต
  ผังจัดแสดง  
ดูผังจัดแสดงทั้งหมด+
  แผนที่  

ดูแผนที่ขนาดใหญ่ขึ้น
  วีดีโอ  
ดูวีดีโอทั้งหมด+
  แผ่นพับ  
ดูแผ่นพับทั้งหมด +
  พิพิธภัณฑ์อื่นๆที่คุณอาจสนใจ  
ห้องอนุสรณ์สถานปรีดี พนมยงค์
พิพิธภัณฑ์รัชกาลที่ 6
อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
พิพิธภัณฑ์อาคารที่ประทับประชาธิปกศักดิเดชน์
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์
 ดูทั้งหมด
  ข้อมูลที่เกี่ยวข้องจากฐานข้อมูลอื่นๆของ ศมส.  
  Tags  
วรรณคดี, สุนทรภู่, วัตถุธรรม, บุคคลสำคัญ,
  แฟนพิพิธภัณฑ์
ฐานข้อมูลอื่นๆของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  งานวิจัยทางชาติพันธุ์
จารึกในประเทศไทย
แหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
จดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
หนังสือเก่าชาวสยาม
ภาพยนตร์ชาติพันธุ์
ข่าวมานุษยวิทยา
ICH Learning Resources
เอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  รีวิวพิพิธภัณฑ์
เพิ่มพิพิธภัณฑ์ใหม่
พิพิธภัณฑ์วิทยา
บทความ
Blog
ข่าวพิพิธภัณฑ์
เทศกาลพิพิธภัณฑ์
เพื่อนพิพิธภัณฑ์
เกี่ยวกับเรา
  ข้อมูลโครงการ
ทีมงาน
ติดต่อเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
facebook
e-newsletter
ช่วยเหลือ
  กฏกติกาและมารยาท
คำถามที่พบบ่อย
แนะนำและแจ้งปัญหา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549 | เงื่อนไขและข้อตกลง