ค้นหาข้อมูล
ค้นหาแบบละเอียด
     
ค้นหาจารึกจาก
ชื่อจารึก อักษร ภาษา
จังหวัดที่พบ คำค้นหา ชุดคำค้น
หรือพิมพ์ชื่อ
 
จารึกบนหัวระฆังสัมฤทธิ์ (บนขอบหัวระฆัง)
จารึกกู่วัดเสาหิน
 
   
จารึกวัดมหาวัน (ลำพูน)  
ชื่อจารึก จารึกวัดมหาวัน (ลำพูน)
ชื่อจารึกแบบอื่นๆ Vat Mahāvan, ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน, ๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒
อักษรที่มีในจารึก มอญโบราณ
ศักราช พุทธศตวรรษ  ๑๗
ภาษา มอญโบราณ
ด้าน/บรรทัด จำนวนด้าน ๔ ด้าน มี ๘๕ บรรทัด ด้านที่ ๑ มี ๒๒ บรรทัด ด้านที่ ๒ มี ๒๒ บรรทัด ด้านที่ ๓ มี ๒๑ บรรทัด ด้านที่ ๔ มี ๒๐ บรรทัด
วัตถุจารึก หินทราย
ลักษณะวัตถุ รูปใบเสมา
ขนาดวัตถุ กว้าง ๗๘ ซม. สูง ๑๓๑ ซม. หนา ๒๔ ซม.
บัญชี/ทะเบียนวัตถุ ๑) กองหอสมุดแห่งชาติ กำหนดเป็น “ลพ. ๓”
๒) ในวารสาร Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) กำหนดเป็น “Vat Mahāvan”
๓) ในวารสาร โบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ (มกราคม ๒๕๑๖) กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน”
๔) ในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (พ.ศ. ๒๕๒๒) กำหนดเป็น “ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน”
๕) ในหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน”
๖) ในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (พ.ศ. ๒๕๓๓) กำหนดเป็น “จารึกวัดมหาวัน” (ลพ./๓, พช. ๒๔, ๓๕๖)
๗) ในหนังสือ ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ กำหนดเป็น “๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒”
ปีที่พบจารึก ไม่ปรากฏหลักฐาน
สถานที่พบ วัดมหาวัน อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน
ผู้พบ ไม่ปรากฏหลักฐาน
ปัจจุบันอยู่ที่ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน
พิมพ์เผยแพร่ ๑) วารสาร Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) : 6-105.
๒) วารสาร โบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ (มกราคม ๒๕๑๖) : ๓๑๔-๓๒๒.
๓) วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๒), ๑๘-๒๐.
๔) จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๒๗-๑๒๙.
๕) วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๑๘-๑๙.
๖) ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ (เชียงใหม่ : คลังข้อมูลจารึกล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๐), ๖๑-๗๕.
ประวัติ จารึกหลักนี้ถูกพบที่วัดมหาวัน อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน ท่านเจ้าคุณพระญาณมงคล รองเจ้าคณะจังหวัดลำพูน เจ้าอาวาสวัดมหาวัน กล่าวว่าเดิมจารึกหลักนี้เคยตั้งอยู่หน้าอุโบสถของวัด ต่อมาท่านเจ้าพระคุณพระญาณมงคล อดีตเจ้าอาวาสได้อนุญาตให้ย้าย ไปอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน จารึกหลักนี้มีการตีพิมพ์ครั้งแรกในวารสารของสมาคมฝรั่งเศสแห่งปลายบูรพาทิศ (BEFEO) ปีที่ ๓๐ ค.ศ. ๑๙๓๐ (พ.ศ. ๒๔๗๓) โดยศาสตราจารย์ โรเบิร์ต ฮัลลิเดย์ (Robert Halliday) และศาสตราจารย์ ชาร์ลส์ อ๊อตโต บล็ากเด็น (Charles Otto Blagden) ได้ร่วมกันอ่าน-แปลและเขียนบทความชื่อ “Les Inscription MÔn Du Siam” ซึ่ง ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า สุภัทรดิศ ดิศกุล ทรงแปลและเรียบเรียงเป็นภาษาไทย ตีพิมพ์ใน วารสารโบราณคดี ปีที่ ๔ ฉบับที่ ๓ พ.ศ. ๒๕๑๖ ต่อมาในปี ๒๕๒๒ กองหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ได้ตีพิมพ์ลงในหนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย เนื่องในโอกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารี เสด็จเปิดพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย จังหวัดลำพูน และหนังสือ จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ (พ.ศ. ๒๕๒๙) โดยนายเทิม มีเต็ม เป็นผู้อ่านและสรุปความ จากนั้นมีการตีพิมพ์หนังสือ วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย ซ้ำอีกครั้งใน พ.ศ. ๒๕๓๓ อนึ่ง บทความของ ศ. ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล ซึ่งแปลมาจากบทความของ ศ. โรเบิร์ต ฮัลลิเดย์ และ ศ. ชาร์ลส์ อ๊อตโต บล็ากเด็น นั้นระบุว่า จารึกหลักนี้มี ๓ ด้าน ซึ่งในความเป็นจริงแล้วมีทั้งหมด ๔ ด้าน คือ ด้านหน้า-หลัง และด้านข้าง (สัน) ทั้ง ๒ ข้าง สาเหตุที่ข้อมูลมีความคลาดเคลื่อนเช่นนี้ อาจเกิดจากการที่ผู้ทำสำเนาจารึกได้ทำสำเนาส่งไปให้เพียง ๓ ด้าน จึงเกิดความเข้าใจผิดดังกล่าว
เนื้อหาโดยสังเขป (๑) ข้อความเริ่มต้นกล่าวถึง ความสัตย์ที่แท้จริง คือ จรมตฺต ในผลงานของท่าน (กษัตริย์) ผู้บำเพ็ญ พระราชกุศลในพระพุทธศาสนา
(๒) การสร้างพระเจดีย์ พระพุทธรูปทั้ง ๓ กุฏิ คูหา ฉัตร และการถวายข้าพระ
(๓) กล่าวถึงราชตระกูลและผู้ที่เกี่ยวข้องกับกิจการนี้ (ส่วนใหญ่เป็นคำวิสามานยนาม)
(๔) การถวายสิ่งของแด่วัดและพระสงฆ์
ผู้สร้าง ไม่ปรากฏหลักฐาน
การกำหนดอายุ กำหนดอายุจากรูปอักษรมอญโบราณ ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับตัวอักษรที่ปรากฏบนศิลาจารึก”มยเจดีย์” (Mayazedi) ของพระเจ้าจันสิตถา (Kyanzittha) (อักษรโรมัน Ky ในภาษาพม่าแทนเสียง /c/ ซึ่งเท่ากับ จ ในภาษาไทย) กษัตริย์พุกาม (พม่า) ซึ่งจารึกไว้เมื่อ พ.ศ.๑๖๒๘ และ ๑๖๓๐ ดังนั้นจารึกหลักนี้จึงน่าจะมีอายุราวพุทธศตวรรษที่ ๑๗ เช่นเดียวกัน อนึ่ง อาณาจักรพุกามมีการรับอิทธิพลด้านตัวอักษรไปจากมอญ เมื่อพระเจ้าอนิรุทธ (อโนรธามังฉ่อ) กษัตริย์พุกาม (พม่า) ทรงยกทัพไปตีเมืองสะเทิม (ถะทนหรือสุธรรมวดี) ซึ่งเป็นราชธานีของหัวเมืองมอญฝ่ายใต้สำเร็จ จึงได้มีการกวาดต้อนผู้คน ช่างฝีมือ ตลอดจนภิกษุสงฆ์ และคัมภีร์ทางพุทธศาสนาที่มีอยู่ในดินแดนดังกล่าวไปสู่พุกาม ทำให้วัฒนธรรมมอญ แพร่หลายในพุกาม รวมไปถึงการใช้ตัวอักษร โดยศาสตราจารย์ เรอชินาล์ด เลอเมย์ (Reginald Le May) กล่าวว่า พม่ารับวัฒนธรรมการเขียนหนังสือไปจากมอญ เมื่อราว พ.ศ. ๑๖๐๖ ซึ่งพระเจ้าจันสิตถานั้นก็คือผู้ที่ครองราชย์ต่อจากพระเจ้าอนิรุทธ (อโนรธามังฉ่อ) นั่นเอง
ข้อมูลอ้างอิง เรียบเรียงข้อมูลโดย : พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร, โครงการฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, ศมส., ๒๕๔๗, จาก :
๑) Okell John, A reference grammar of colloquial Burmese (Oxford : Oxford University Press, 1969), 16.
๒) Robert Halliday, “Les Inscriptions Môn Du Siam,” Bulletin de l’École Française d’Éxtrême-Orient XXX (1930) : 6-105.
๓) จำปา เยื้องเจริญ, เทิม มีเต็ม และคงเดช ประพัฒน์ทอง, “จารึกวัดมหาวัน,” ใน วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย, พิมพ์ครั้งที่ ๒ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๓๓), ๑๘-๑๙.
๔) จำปา เยื้องเจริญ, เทิม มีเต็ม และคงเดช ประพัฒน์ทอง, “ศิลาจารึกมอญ วัดมหาวัน,” ใน วิเคราะห์ศิลาจารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๒), ๑๘-๒๐.
๕) เทิม มีเต็ม, “จารึกวัดมหาวัน,” ใน จารึกในประเทศไทย เล่ม ๒ : อักษรปัลลวะ อักษรมอญ พุทธศตวรรษที่ ๑๒-๒๑ (กรุงเทพฯ : หอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร, ๒๕๒๙), ๑๒๗-๑๒๙.
๖) ม.จ. สุภัทรดิศ ดิศกุล, “ศิลาจารึกภาษามอญที่เมืองลำพูน หลักที่ ๕ และ ๖,” โบราณคดี ปีที่ ๔ เล่มที่ ๓ (มกราคม, ๒๕๑๖) : ๓๑๔-๓๒๒.
๗) ฮันส์ เพนธ์, “๑.๔.๑.๑ วัดมหาวัน พ.ศ. ๒๐๓๒,” ใน ประชุมจารึกล้านนา เล่ม ๑ : จารึกในพิพิธภัณฑ์ฯ เชียงแสน (เชียงใหม่ : คลังข้อมูลจารึกล้านนา สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๔๐), ๖๑-๗๕.
ภาพประกอบ ภาพสำเนาจารึกจาก : ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๔๕ (เลขทะเบียน CD; INS-TH-27, ไฟล์; LPh_0301_c, LPh_0302_c, LPh_0303_c และ LPh_0304_c)
ชุดคำค้น อายุ-จารึกพุทธศตวรรษที่ 17, ยุคสมัย-จารึกอาณาจักรหริภุญชัย, วัตถุ-จารึกบนหิน, วัตถุ-จารึกบนหินทราย, ลักษณะ-จารึกบนใบเสมา, ที่อยู่ปัจจุบัน-จารึกในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หริภุญไชย, ศาสนา-จารึกในพระพุทธศาสนา, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-ถวายข้าพระ, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างเจดีย์, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างฉัตร, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างพระพุทธรูป, เรื่อง-การบริจาคและการทำบุญ-สร้างวัดหรือศาสนสถาน, บุคคล-กษัตริย์และผู้ครองอาณาจักรหริภุญชัย,
 
ด้านที่ ๑
ด้านที่ ๒
ด้านที่ ๓
ด้านที่ ๔

ฐานข้อมูลอื่น ๆ ของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
  ฐานข้อมูลพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย
ฐานข้อมูลงานวิจัยทางชาติพันธุ์
ฐานข้อมูลจดหมายเหตุทางมานุษยวิทยา
ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีที่สำคัญในประเทศไทย
ฐานข้อมูลภาพยนตร์ชาติพันธุ์
หนังสือเก่าชาวสยาม
ICH Learning Resource
ฐานข้อมูลเอกสารโบราณภูมิภาคตะวันตกในประเทศไทย
ฐานข้อมูลประเพณีท้องถิ่นในประเทศไทย
ข่าวมานุษยวิทยา
ฐานข้อมูลสังคม - วัฒนธรรมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
เมนูหลักภายในเว็บไซต์
  หน้าหลัก
รวมเรื่องจารึก
บทความ
คลังภาพ
ข่าวสารและกิจกรรม
เกี่ยวกับเรา
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ช่วยเหลือ
  ทีมงาน
ติดต่อเรา
 


ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เลขที่ 20 ถนนบรมราชชนนี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ 10170 
Tel. +66 2 8809429 | Fax. +66 2 8809332 | E-mail. webmaster@sac.or.th 
สงวนลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2549    |   เงื่อนไขและข้อตกลง