อภิธานศัพท์

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ทั้งหมด
 

ปฏิสังขรณ์

reconstruction, reconstruct

(1) ความหมายเดิมหมายถึง การซ่อมแซม แก้ไข ปรับปรุง เพิ่มเติมศาสนสถาน และศาสนวัตถุ อันเนื่องในพระพุทธศาสนาทั้งรูปธรรมและนามธรรมให้มั่งคงแข็งแรง หรือให้มีขนาดใหญ่ขึ้นกว่าเดิม รวมทั้งการฟื้นฟูสืบอายุพระพุทธศาสนาตามความเชื่อและความศรัทธาของพุทธศาสนิกชน

ประกอบคืนสภาพ (การ)

Anastylosis

วิธีการบูรณะโบราณสถาน โดยใช้วัสดุดั้งเดิมของโบราณสถานนำมาประกอบใหม่ ณ ตำแหน่งเดิม การจัดชิ้นส่วนเก่าใส่ในรูปแบบเดิมนี้ต้องอยู่ในขอบเขตของข้อมูลทางวิชาการทั้งทางด้านโบราณคดีและสถาปัตยกรรม ส่วนใหญ่เป็นเทคนิคการบูรณะโบราณสถานที่สร้างด้วยหิน

ประณีตศิลป์

(Thai minor arts, Pranit Silpa Thai)

การช่างฝีมือที่ประดิดประดอยขึ้นด้วยความละเอียดอ่อน พิถีพิถัน ตั้งอกตั้งใจ มุ่งเน้นคุณค่าทางความงาม ให้ความสำคัญกับการสร้างสิ่งสวยงาม มีคุณค่า ควรชมยิ่งกว่าประโยชน์ใช้สอย ผลที่ได้จึงเป็นงานศิลปะภัณฑ์ที่มีความวิจิตรบรรจงงดงามอย่างยอดเยี่ยม

ประดับกระจก

glass mosaic

การประดับพื้นผิวของงานช่าง ทั้งสถาปัตยกรรม ประติมากรรม หรือประณีตศิลป์ด้วยแผ่นกระจกที่ได้รับการตัดแบ่งและแต่งเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย ที่มีสีเดียวหรือสีต่างกัน ติดต่อกันเป็นลวดลาย โดยใช้รักสมุกเป็นกาวยึดระหว่างพื้นผิวกับแผ่นกระจก

งานประดับกระจกมีคุณสมบัติที่สำคัญ คือกระจกมีความมันแวววาว สะท้อนแสง เป็นวัสดุที่เปล่งประกายแสงออกคล้ายอัญมณี มีความคงทนถาวรต่อแดดฝน ช่วยป้องกันมิให้วัตถุที่กระจกปิดทับเสื่อมสลายง่าย  

 

ประภามณฑล

(prabhāmanฺdaฺla, halo)

(1) รัศมีที่ปรากฏอยู่รอบพระเศียรของพระพุทธเจ้า หรือเศียรของบุคคลอื่นๆ นอกเหนือจากพระพุทธเจ้า เช่น พระโพธิสัตว์ เทพ เทพี บุคคลชั้นสูง หรือบุคคลอันประเสริฐ อันแสดงถึงปัญญาหรืออำนาจที่แผ่กระจายออกมา ในงานศิลปกรรมมักทำเป็นแผ่นกลบรอบเศียรหรือบางครั้งทำเป็นรูปเปลวไฟหรือบัวบาน

(2) ตามพระพุทธประวัติกล่าวไว้ว่า ประภามณฑล หรือ ศิรประภา เปล่งออกมาจากพระวรกายเป็นรัศมี 6 ประการ (พระฉัพพรรณรังสี) คือ

1.นีล เขียวเหมือนดอกอัญชัน

2.ปีต เหลืองเหมือนหรดาลทอง

ประภาวลี

(prabhāvali)

รัศมีหรือแสงที่ปรากฏกายของพระพุทธเจ้าหรือบุคคลอื่นๆ นอกเหนือจากพระพุทธเจ้า เช่น พระโพธิสัตว์ เทพ เทพี บุคคลชั้นสูง หรือบุคคลอันประเสริฐ อันแสดงถึงทิพยอำนาจที่เปล่งรัศมีออกมาโดยรอบร่างกาย ในการสร้างงานศิลปกรรมนิยมทำเป็นกรอบวงโค้งหรือเรือนแก้วโดยรอบ และภายในกรอบวงโค้งอาจทำรูปสัญลักษณ์หรือเทพศาสตราวุธขององค์เทพประดับไว้ด้วย [ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน ประภามณฑล]

ประวัติศาสตร์ (ยุค)

History (Period)

เรื่องราวหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในอดีตเมื่อมนุษย์รู้จักประดิษฐ์ตัวอักษรแล้ว 

สำหรับในประเทศไทยนักวิชาการได้แบ่งยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ ตามพัฒนาการของรูปแบบศิลปกรรมและเอกสารโบราณ ดังนี้

ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์

Ethnohistory

สาขาหนึ่งในวิชามานุษยวิทยาว่าด้วยการนำเสนอข้อมูลทางชาติพันธุ์วรรณาอย่างเป็นระบบ และการวิเคราะห์ทางชาติพันธุ์วิทยาเกี่ยวกับเรื่องการเปลี่ยนแปลงของระบบต่างๆ ในวัฒนธรรมของช่วงเวลาหนึ่ง โดยการใช้ข้อมูลจากประวัติศาสตร์บอกเล่า และเอกสารข้อมูลต่างๆ ของนักมานุษยวิทยาและนักประวัติศาสตร์ผู้ทำการศึกษา

ปราสาทขอม

(Khmer temple, Khmer castle, Prasat)

(1) อาคารที่มีเรือนธาตุทรงสี่เหลี่ยมใช้ประดิษฐานรูปเคารพ ส่วนยอดทำเป็นชั้นซ้อนลดหลั่นกันขึ้นไป ชั้นเหล่านี้ทำเลียนแบบเรือนธาตุแต่ย่อส่วน เป็นสัญลักษณ์ของวิมานที่สถิตของเหล่าเทวดา มักมีประติมากรรมขนาดเล็กอยู่ในบันแถลงตั้งประดับอยู่บนชั้นวิมานเหล่านั้น ปราสาทขอมเป็นต้นแบบของเจดีย์ทรงปรางค์ และเจดีย์ทรงปราสาทแบบสุโขทัย

ปราสาทขอมในประเทศไทย

1. ความหมาย ที่มาของรูปแบบ คติการสร้าง และความสำคัญของปราสาทขอม

1.1 ความหมาย