อภิธานศัพท์

| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ทั้งหมด
 

บฏ

fabric, textile, cloth, banner

ผืนผ้า ผ้าทอ [ดูเพิ่มเติมใน พระบฏ]

บริบททางโบราณคดี

(archaeological context)

บริบททางโบราณคดี คือ สิ่งที่เกิดขึ้นในอดีต ที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่ง เวลา และสถานที่ ซึ่งมีผลและเกี่ยวข้องกับหลักฐานทางโบราณคดีนั้นๆ

ลักษณะของบริบททางโบราณคดี สามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภทคือ

1. บริบทแบบปฐมภูมิ (primary context) คือ บริบทเดิมของหลักฐานทางโบราณคดี โดยตำแหน่งของหลักฐาน และสิ่งล้อมรอบหลักฐานนั้นๆ ปราศจากขั้นตอนการถูกรบกวนตั้งแต่เดิมที่มีการทับถม

บริโภคเจดีย์

(commemorative stupa)

(1) สถานที่เกี่ยวเนื่องกับเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ เช่น สถานที่ประสูติ ตรัสรู้ แสดงปฐมเทศนา และปรินิพพาน เป็นต้น

(2) สถานที่ที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาตให้เหล่าสาวกใช้ปลงธรรม เพื่อระลึกถึงพระพุทธองค์เมื่อปรินิพพานไปแล้ว เรียกรวมกันว่า “สังเวชนียสถานทั้ง 4 แห่ง” ได้แก่

                -สถานที่ประสูติ ณ ลุมพินีวัน เมืองกบิลพัสดุ์

                -สถานที่ตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ ณ โพธิบัลลังก์ เมืองพุทธคยา

                -สถานที่แสดงปฐมเทศนา ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองสารนาถ

บ้านมีไฟ

(1) สิ่งก่อสร้างที่กล่าวถึงในจารึกปราสาทพระขรรค์ ประเทศกัมพูชา เชื่อกันว่าเป็นจุดที่พักคนเดินทาง ปัจจุบันเหลือร่องรอยเพียงอาคารที่มีลักษณะเป็นอาคารเดี่ยว หันหน้าไปทางทิศตะวันออก สร้างด้วยศิลาแลงหรือหินทราย ส่วนหน้าเป็นห้องรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ามีหน้าต่างด้านเดียวทางด้านทิศใต้ ส่วนในเป็นห้องมีหลังคาเป็นชั้นตามลักษณะของปราสาทเขมร

บูรณะ, บุรณะ

restoration, restore

(1) การซ่อมแซมโบราณสถานเพื่อฟื้นฟูรูปแบบหรือลักษณะเดิมของโบราณสถานนั้น โดยคำนึงถึงวัสดุ เทคนิค ฝีมือช่าง และสถานที่ดั้งเดิม รวมทั้งหลักฐานทางโบราณคดีและหลักฐานอื่นๆ ในกรณีที่จำเป็นต้องเสริมส่วนที่ขาดหายไป ต้องทำให้กลมกลืนกับของเดิม ในขณะเดียวกันต้องคำนึงถึงความแตกต่างจากวัสดุเดิมด้วย

(2) ซ่อมแซมทำให้กลับคืนสภาพเดิม มักใช้คู่กับ ปฏิสังขรณ์ เป็นบูรณปฏิสังขรณ์ หรือ บุรณปฏิสังขรณ์

เบี้ยดินเผา

clay counter, clay roundle

โบราณวัตถุที่มีลักษณะเป็นแผ่นดินเผาลักษณะกลมแบนขนาดเล็ก อาจทำมาจากเศษภาชนะดินเผามาตกแต่งให้กลม มีทั้งแบบที่มีลวดลายและไม่มีลวดลาย ยังไม่ทราบประโยชน์ใช้สอยหรือหน้าที่การใช้งานที่ชัดเจน นักโบราณคดีส่วนใหญ่สันนิษฐานว่าเบี้ยดินเผาอาจใช้เป็นของเล่นหรือใช้ในการละเล่นพื้นบ้านอย่างใดอย่างหนึ่ง พบมากในแหล่งโบราณคดีสมัยทวารวดี และพบต่อเนื่องมาในสมัยสุโขทัยและอยุธยา พบบ้างในยุคก่อนประวัติศาสตร์ เช่นที่แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด จังหวัดนครราชสีมา

 

โบราณคดี

Archaeology, Archeology

(1) วิชาที่ว่าด้วยการศึกษาเรื่องราวและพฤติกรรมของมนุษย์ในอดีต โดยศึกษาจากหลักฐานต่างๆที่พบบนดิน ใต้ดิน และใต้น้ำ ได้แก่ โบราณวัตถุ และโบราณสถาน แล้วนำหลักฐานเหล่านี้มาวิเคราะห์วิจัยและแปลความเพื่อบอกเล่าเรื่องราวในอดีต โดยมีระเบียบวิธีการศึกษา กระบวนการศึกษา และเทคนิควิธีเป็นของตนเอง ทั้งเทคนิคภาคสนาม เช่น การสำรวจทางโบราณคดี การขุดค้นทางโบราณคดี เป็นต้น และเทคนิคในการวิเคราะห์วิจัย

(2) วิชาที่ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับโบราณวัตถุและโบราณสถาน (เดิมใช้ โบราณคดีวิทยา)

โบราณคดีชาติพันธุ์วิทยา

ethnoarchaeology

(1) แนวทางการศึกษาที่ผสมผสานระหว่างแนวคิดทางชาติพันธุ์วรรณาและแนวคิดทางโบราณคดี มีจุดมุ่งหมายหลักในการทำความเข้าใจพฤติกรรมมนุษย์ โดยใช้วิธีการศึกษาทางโบราณคดี ศึกษาสังคม วัฒนธรรมในปัจจุบัน เพื่อสร้างคำอธิบายหลักฐานทางโบราณคดีที่พบในแหล่งโบราณคดี

หน้า