บทความ

ผู้เขียนได้เก็บข้อมูลและศึกษาฟันและสุขภาพช่องปากคนก่อนประวัติศาสตร์จากตัวอย่างโครงกระดูกมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายที่แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว จ.ลพบุรี เพื่อนำผลการศึกษาที่ได้ไปแปลความเรื่องประชากร สร้างภาพและความเข้าใจในเรื่องราวของคน ชีวิตความเป็นอยู่ สังคม-วัฒนธรรมบางประการของคนในชุมชนโบราณบ้านโป่งมะนาว ชุมชนตัวแทนชุมชนหนึ่งในสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลายในพื้นที่ภาคกลางฝั่งตะวันออก 

ข้อมูลทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีของจังหวัดนครราชสีมาจนถึงสมัยอยุธยากล่าวถึงพื้นที่ของอำเภอปากช่องในปัจจุบันน้อยมาก บทความนี้จึงพยายามจะให้ข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับโบราณคดีของปากช่อง ซึ่งผู้เขียนคาดหวังว่าในอนาคตจะมีการสำรวจศึกษาในเชิงลึกต่อไป

แหล่งโบราณคดีนับเป็นหนึ่งในมรดกทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่สำคัญ นอกจากจะมีประโยชน์ด้านวิชาการประวัติศาสตร์โบราณคดีแล้ว นโยบายรัฐบาลในช่วงหลังยังเน้นให้แปลงทุนทางวัฒนธรรมเหล่านี้ให้เกิดประโยชน์ในด้านเศรษฐกิจ สังคม และการศึกษา ส่งเสริมการเรียนรู้ เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนทุกเพศทุกวัย ทุกสาขาอาชีพ

จากการขุดค้นทางโบราณคดีที่ตึกแถวริมถนนหน้าพระลานเมื่อปี 2553 ภายใต้การควบคุมของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์และกรมศิลปากร นอกจากจะพบข้อมูลหลักฐานการก่อสร้างตึกแถวแห่งนี้ในสมัยรัชกาลที่ 5 แล้ว ยังพบซากโบราณสถานสมัยวังถนนหน้าพระลาน

เอกสารประกอบการประชุมสัมมนาวิชาการเรื่อง “ความก้าวหน้าของโครงการอนุรักษ์และพัฒนาเมืองโบราณดงละคร” ในรอบสี่ทศวรรษ (พ.ศ. ๒๕๑๕ – ๒๕๔๙) วันที่ ๑๗-๑๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ ณ โรงแรมชลพฤกษ์รีสอร์ท อ.บ้านนา จ.นครนายก

ตึกแถวที่ใช้ในเชิงพาณิชย์เกิดขึ้นหลายแห่งในพระนครหลังจากการเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สนองตอบต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจอันเนื่องมาจากการติดต่อค้าขายและปฏิสัมพันธ์กับชาติตะวันตกที่ทวีความเข้มข้นมากขึ้น วังและบ้านขุนนางบางแห่งถูกเปลี่ยนเป็นตึกแถว อาคารพาณิชย์ และสถานที่ราชการ ซึ่งนอกจากจะสะท้อนถึงแง่มุมทางเศรษฐกิจและสังคมในสมัยนั้นแล้ว ยังอาจแสดงมีนัยด้านการเมือง

"พิพิธภัณฑสถานชุมชนบ้านโป่งตะขบ" นำเสนอข้อมูล ผลการศึกษา และหลักฐานทางโบราณคดีของแหล่งโบราณคดีบ้านโป่งตะขบ หนึ่งในชุมชนยุคก่อนประวัติศาสตร์ของที่ราบลุ่มแม่น้ำป่าสัก 

จารึกพระปรมาภิไธยย่อ จ.ป.ร. ที่ปรากฏในที่ต่างๆ นั้นเป็นเสมือนเครื่องหมายการเสด็จเยือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งจารึกพระปรมาภิไธยย่อนี้นับเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ 

 

พื้นที่ริมถนนหน้าพระลานที่ในปัจจุบันเป็นที่ตั้งของกรมศิลปากร มหาวิทยาลัยศิลปากร วังท่าพระ และตึกแถวริมถนนหน้าพระลานนั้น ในอดีตเป็นที่ตั้งของวัง 3 วัง แยกตามลักษณะที่ตั้งได้เป็น วังถนนหน้าพระลาน วังตะวันตก (คนทั่วไปนิยมเรียกว่า วังท่าพระ) วังถนนหน้าพระลาน วังกลาง และวังถนนหน้าพระลาน วังตะวันออก

*ดร.ตรงใจ หุตางกูร แปลจาก Boeles J.J., 1967. A Note on The Ancient City called LavapuraJSS 55(1): 113-114.

 

หน้า